Το Μικρό Κτήμα Τίτου και η αναγέννηση μιας ιστορίας της Γουμένισσας

Στη θέση «Δύο Ποτάμια», λίγο έξω από τη Γουμένισσα, το Μεγάλο Ποτάμι και το Μαύρο Ποτάμι ενώνονται, σχηματίζοντας τον Σείριο ποταμό.

Ένας δρόμος διασχίζει ένα πυκνό δάσος από πλατάνια και οδηγεί σε ένα ξέφωτο, καλά κρυμμένο μέσα στο δάσος. Εκεί, ανάμεσα σε αμπελώνες που πλαισιώνονται από βελανιδιές, βρίσκεται το οινοποιείο, με το όρος Πάικο να δεσπόζει στο βάθος.

Η Γουμένισσα εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις λιγότερο γνωστές αμπελουργικές ζώνες της Ελλάδας. Δεν διαθέτει την αναγνωρισιμότητα της Νάουσας ή της Νεμέας ούτε έχει αποκτήσει τη φήμη άλλων καταξιωμένων οινικών περιοχών της χώρας. Όσοι όμως γνωρίζουν το Ξινόμαυρο, ξέρουν ότι τα κρασιά της Γουμένισσας διαθέτουν έναν ξεχωριστό χαρακτήρα. Η Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης Γουμένισσα, που θεσπίστηκε το 1979, βασίζεται στη συνύπαρξη του Ξινόμαυρου με τουλάχιστον 20% Νεγκόσκα, μιας τοπικής ποικιλίας που καλλιεργείται σχεδόν αποκλειστικά στην περιοχή και συμβάλλει καθοριστικά στη μοναδική ταυτότητα των κρασιών της.

Το Μικρό Κτήμα Τίτου αποτελεί μέρος αυτής της ιστορίας. Η δική του διαδρομή, ωστόσο, ξεκίνησε από έναν άνθρωπο που δεν είχε καμία σχέση ούτε με το κρασί ούτε με τη Γουμένισσα. Ο Τίτος Ευτυχίδης ήταν έμπορος καπνού από τη Θεσσαλονίκη. Μέσα από τη δουλειά του γνώρισε σε βάθος τη μακεδονική ύπαιθρο, ταξιδεύοντας διαρκώς στην περιοχή, ενώ για ένα διάστημα συνόδευε και οργανωμένες εκδρομές σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το 1972 βρέθηκε στη Γουμένισσα και αποφάσισε να αγοράσει γη. Όχι ένα ενιαίο μεγάλο κτήμα, αλλά μικρά διάσπαρτα αγροτεμάχια: πέντε στρέμματα εδώ, ένα ακόμη κομμάτι λίγο ψηλότερα, ένα τρίτο λίγο πιο πέρα. Χρειάστηκαν χρόνια μέχρι να συγκροτηθεί ο πυρήνας του σημερινού αμπελώνα.

«Δεν είχε απολύτως καμία σχέση ούτε με το κρασί ούτε με την περιοχή», θυμάται ο οινολόγος Νίκος Μπέρσος, που συνεργάστηκε μαζί του από το 1997. «Απλώς πίστεψε ότι εδώ μπορούσε να δημιουργηθεί κάτι αξιόλογο.»

Η εικόνα του κτήματος σήμερα δύσκολα αποκαλύπτει τις δυσκολίες εκείνων των πρώτων χρόνων. Η περιοχή ήταν απομονωμένη, οι υποδομές περιορισμένες και η αμπελουργία πολύ διαφορετική από αυτή που γνωρίζουμε σήμερα. Ο Ευτυχίδης, όμως, επέμεινε. Φύτεψε αμπέλια, δημιούργησε σταδιακά το οινοποιείο και ξεκίνησε να οινοποιεί τη δική του παραγωγή, παρουσιάζοντας την πρώτη εμφιαλωμένη ΠΟΠ Γουμένισσα από τον τρύγο του 1991.

Όσοι τον γνώρισαν μιλούν για έναν ιδιαίτερα κοινωνικό άνθρωπο, με έντονο χιούμορ και μοναδική ικανότητα να δημιουργεί σχέσεις. Ήταν από εκείνους που μπορούσαν να μπουν σε ένα εστιατόριο της Θεσσαλονίκης και να γνωρίζουν τους μισούς θαμώνες. Πολύ πριν οι καμπάνιες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι οργανωμένες στρατηγικές μάρκετινγκ γίνουν καθημερινότητα στον κόσμο του κρασιού, η ανάπτυξη του κτήματος βασίστηκε κυρίως σε αυτές τις προσωπικές σχέσεις.

Ο θάνατός του, το 2017, δημιούργησε εύλογα ερωτήματα για το μέλλον του οινοποιείου. Καθώς δεν υπήρχε σαφής διάδοχος, υπήρχε ο πραγματικός κίνδυνος να χαθεί μια πορεία που είχε χτιστεί επί δεκαετίες. Καθοριστικό ρόλο αποδείχθηκε ότι έπαιξε η μακρόχρονη φιλία του Βαγγέλη Γεροβασιλείου με τον Τίτο Ευτυχίδη. Με εμπιστοσύνη στους ανθρώπους που εκτιμούσε περισσότερο ο σύζυγός της, η Αγγελική Ευτυχίδη ανέθεσε το μέλλον του κτήματος στον Βαγγέλη Γεροβασιλείου και τον Βασίλη Τσακτσαρλή, ιδιοκτήτες του Κτήματος Βιβλία Χώρα, οι οποίοι απέκτησαν επίσημα το οινοποιείο το 2018.

Γνωρίζοντας καλά τόσο τον άνθρωπο όσο και τον τόπο, οι νέοι ιδιοκτήτες επέλεξαν να διατηρήσουν την ταυτότητα του κτήματος, επαναπροσδιορίζοντας παράλληλα τον ρόλο του μέσα στη ζώνη ΠΟΠ. Οι νέες φυτεύσεις επικεντρώθηκαν στις ποικιλίες που χαρακτηρίζουν τη Γουμένισσα. Σήμερα, το ενδιαφέρον στρέφεται αποκλειστικά στο Ξινόμαυρο και τη Νεγκόσκα, με αμπελώνες που εκτείνονται στις περιοχές Γερακώνας, Φιλυριά και Πεντάλοφος. Όπως επισημαίνει ο οινολόγος Δημήτρης Μαΐνος, τα διαφορετικά εδάφη κάθε αμπελοτοπίου διαμορφώνουν καθοριστικά τον χαρακτήρα των κρασιών.

Το τοπίο συνδυάζει δασώδεις πλαγιές, ήπιους λόφους και αμπελώνες φυτεμένους σε υψόμετρα μεγάλα για τα ελληνικά δεδομένα. Το κλίμα είναι αισθητά δροσερότερο σε σχέση με πολλές άλλες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας, καθώς το όρος Πάικο επηρεάζει σημαντικά τις θερμοκρασίες, συμβάλλοντας στη διατήρηση της φυσικής οξύτητας των σταφυλιών. Η περιοχή βασιζόταν διαχρονικά στις άφθονες βροχοπτώσεις και στα φυσικά νερά της, ενώ σήμερα οι αμπελουργοί εκφράζουν ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία για τη μείωση των βροχοπτώσεων. Τα εδάφη είναι κυρίως αμμοαργιλώδη, με καλή αποστράγγιση, ενώ σε αρκετές θέσεις συναντώνται και πετρώδεις σχηματισμοί.

Μια κάθετη γευστική δοκιμή των εμφιαλώσεων ΠΟΠ Γουμένισσα των εσοδειών 2019, 2021, 2022 και 2023 δείχνει ένα οινοποιείο που εξελίσσεται με σταθερά βήματα. Κάθε νέα χρονιά αποτυπώνει μεγαλύτερη πολυπλοκότητα, αυξημένες δυνατότητες παλαίωσης και μια ολοένα πιο καθαρή έκφραση τόσο του τόπου όσο και των ιδιαίτερων συνθηκών κάθε εσοδείας.

Ο οινοτουρισμός αλλάζει τη Γουμένισσα

Εξίσου σημαντική υπήρξε και η επένδυση στις υποδομές και στις εμπειρίες οινοτουρισμού. Οι άνθρωποι του κτήματος θυμούνται ότι μέχρι πριν από λίγα χρόνια ακόμη και στη Γουμένισσα ήταν δύσκολο να βρει κανείς εμφιαλωμένο τοπικό κρασί στα εστιατόρια της πόλης. Η εικόνα αυτή έχει αλλάξει αισθητά. Το οινοποιείο, που πλέον υποδέχεται επισκέπτες καθημερινά, έχει αναπτύξει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα οινικών εμπειριών, συνδέοντας την επίσκεψη με την εξερεύνηση της φύσης του Πάικου.

Σήμερα, κάθε Κυριακή, ομάδες επισκεπτών από τη Θεσσαλονίκη φτάνουν στα Δύο Ποτάμια. Άλλοι συμμετέχουν σε γευσιγνωσίες, άλλοι ακολουθούν το μονοπάτι της Νεγκόσκας που διασχίζει τους αμπελώνες και πολλοί απλώς θέλουν να γνωρίσουν μια περιοχή που εξακολουθεί να βρίσκεται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Σε διοργανώσεις όπως οι «Ανοιχτές Πόρτες», οι επισκέπτες πλέον αριθμούν πολλές εκατοντάδες.

Το γεγονός ότι ολοένα περισσότεροι άνθρωποι ταξιδεύουν μέχρι εδώ για να γνωρίσουν τους παραγωγούς, να δοκιμάσουν τα κρασιά και να κατανοήσουν το τοπίο ίσως αποτελεί τη σημαντικότερη αλλαγή που έχει γνωρίσει η Γουμένισσα τα τελευταία χρόνια, ίσως ακόμη σημαντικότερη και από τις νέες φυτεύσεις ή τις νέες εμφιαλώσεις.

Στεκόμενος σήμερα στο ξέφωτο ανάμεσα στις βελανιδιές, δύσκολα μπορεί κανείς να φανταστεί ότι όλα ξεκίνησαν από έναν έμπορο καπνού που αποφάσισε να αγοράσει λίγα χωράφια σε έναν τόπο με τον οποίο δεν είχε καμία οικογενειακή ή προσωπική σχέση. Περισσότερα από πενήντα χρόνια αργότερα, το Μικρό Κτήμα Τίτου συνεχίζει να γράφει νέα κεφάλαια στην ιστορία της Γουμένισσας.