Φιάλη και φελλος, το τελευταίο βήμα πριν τον πελάτη
Το γυαλί και ο φελλός είναι το κερασάκι στην τούρτα της οινοποίησης. Και τα δύο προϊόντα έχουν εξελιχθεί από το ξεκίνημα της ζωής τους και συμβάλλουν σημαντικά στην ποιότητα του κρασιού, αλλά και στην εμπορική του αξία.
Από τον 17ο αιώνα, το κρασί εμφιαλώνεται σε γυάλινες φιάλες που είχαν πλατιά βάση και κοντό λαιμό. Μπορεί κάποιος σήμερα να αγοράσει τέτοιες φιάλες σε δημοπρασίες, με τιμές που ξεκινούν από τα 500 ευρώ. Εναλλακτικά, με πολύ μικρότερο κόστος, το οποίο ξεκινά από τα 22 λεπτά του ευρώ (για φιάλη 750 ml), μπορεί να αγοράσει μία από τα περίπου 90.000.000 φιάλες που εισάγονται ετησίως στην ελληνική αγορά, προκειμένου να εμφιαλώσει το κρασί του. Στις τιμές από 28 έως 35 λεπτά του ευρώ πωλείται το μεγαλύτερο ποσοστό φιαλών στην ελληνική αγορά.
Οι εκπρόσωποι δύο από τις μεγαλύτερες εταιρείες εισαγωγής γυάλινων φιαλών κρασιού, ο Άγγελος Κάστωρ (Απικιάν Συσκευαστική) και ο Παναγιώτης Κοντοκώστας (Alpa Glass), φαίνεται να συμφωνούν σε πολλά σημεία όσον αφορά τόσο τις ποσότητες όσο και τις τάσεις της αγοράς. Συνολικά, καταγράψαμε 8 εταιρείες που εισάγουν γυάλινες φιάλες για κρασί και οι δύο απ’ αυτές μας έδωσαν στοιχεία.
Πριν από μερικά χρόνια, ένας οινοποιός θα μπορούσε να αγοράσει φιάλες κρασιού και από την ελληνική εταιρεία Γιούλα, με έδρα στο Αιγάλεω. Η γραμμή παραγωγής του εργοστασίου σταμάτησε το 2024, καθώς η πορτογαλική εταιρεία που είχε επενδύσει σε αυτό αποφάσισε να το κλείσει ως ζημιογόνο, επτά χρόνια μετά την εξαγορά της Γιούλα. Πλέον, το σύνολο των φιαλών που διατίθενται στην Ελλάδα είναι εισαγόμενες, με κύριες χώρες προέλευσης την Πορτογαλία, την Ισπανία, την Ιταλία, τη Βουλγαρία και την Τουρκία, όπου διατηρούν εργοστάσια μεγάλοι όμιλοι υαλουργίας, οι περισσότεροι εκ των οποίων έχουν την έδρα τους αλλά και εργοστάσια στην Πορτογαλία.
Και οι δύο εκπρόσωποι των εταιρειών με τις οποίες επικοινωνήσαμε συμφωνούν ότι, μέχρι στιγμής, τα κινεζικά προϊόντα γυαλιού δεν φαίνεται να έχουν σημαντικό μερίδιο στην ελληνική αγορά. Όπως λέει ο Παναγιώτης Κοντοκώστας, «Έγιναν κάποιες εισαγωγές γυάλινων συσκευασιών, κυρίως για τρόφιμα, όμως η ποιότητα δεν ήταν η αναμενόμενη». Επιπλέον, μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, το κόστος της μεταφοράς με container έχει αυξηθεί, οπότε έχει αλλάξει και η σχέση ποιότητας/τιμής των προϊόντων από την Κίνα.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία ήταν και η αιτία ώστε το γυαλί να παρουσιάσει μεγάλες διακυμάνσεις από το 2022 μέχρι σήμερα. Στα πρώτα χρόνια, η τιμή του σχεδόν διπλασιάστηκε, ενώ τώρα έχει επιστρέψει σχεδόν στα προηγούμενα επίπεδα, διατηρώντας μια αύξηση περίπου 15%.
Αδυνατίζουν οι φιάλες
Τον περασμένο Νοέμβριο, μια startup με έδρα το Mainz, στη Γερμανία, τράβηξε την προσοχή της βιομηχανίας οίνου, καθώς ανακοίνωσε ότι ανέπτυξε μια φιάλη κρασιού από ανακυκλώσιμο PET — πλαστικό δηλαδή — η οποία σε σχήμα είναι ίδια με μια γυάλινη φιάλη, αλλά ζυγίζει 400 γραμμάρια λιγότερα. Ήδη τρία οινοποιεία χρησιμοποιούν αυτή τη φιάλη για κρασιά που διατίθενται κυρίως σε αλυσίδες σούπερ μάρκετ.
Η χρήση πλαστικού και αλουμινίου αποτελεί προσπάθεια της βιομηχανίας κρασιού να συντονιστεί με την επιθυμία, κυρίως νεαρών καταναλωτών, οι οποίοι δείχνουν προτίμηση σε συσκευασίες που μειώνουν το αποτύπωμα άνθρακα. Ωστόσο, η μερίδα του λέοντος στην αγορά του κρασιού ανήκει ακόμη στο γυαλί. Αν όλο το κρασί που πουλήθηκε παγκοσμίως το 2024 ήταν εμφιαλωμένο, θα χωρούσε σε 28,5 δισεκατομμύρια φιάλες των 750 ml.
Με εξαίρεση τις ΗΠΑ, όπου οι φιάλες — και κυρίως τα κουτιά αλουμινίου — έχουν βρει πάτημα στην αγορά, στον υπόλοιπο κόσμο το αλουμίνιο αλλά και το PET έχουν συνδεθεί με κρασί χαμηλής ποιότητας. Όπως λέει ο Άγγελος Κάστωρ, «Δεν έχουμε ακόμη δει τάσεις που θα αλλάξουν στο άμεσο μέλλον το μερίδιο των συσκευασιών αλουμινίου και PET σε βάρος του γυαλιού».
Το ερώτημα είναι αν το μάρκετινγκ θα καταφέρει να αλλάξει αυτή την εικόνα στο μέλλον. Αυτό που βλέπουμε ήδη στη μετά-Trump εποχή είναι ότι η συζήτηση για την κλιματική αλλαγή μπαίνει στο περιθώριο. Ακόμη και η σκληροπυρηνικά «πράσινη» Ευρώπη αρχίζει να βάζει νερό στο κρασί της. Ένα από τα παραδείγματα είναι η επέκταση που έδωσε η αυτοκινητοβιομηχανία στη ζωή των θερμικών κινητήρων.
Από την άλλη, η μείωση του βάρους της φιάλης μειώνει και το κόστος μεταφοράς, εκτός από το αποτύπωμα άνθρακα. Δεδομένων των διακυμάνσεων της αγοράς μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά και μιας πιθανής εμπόλεμης κατάστασης στο Ιράν, οτιδήποτε καθιστά φθηνότερη τη μεταφορά είναι επιθυμητό από τους προμηθευτές. Επομένως, θα καταφέρει το μάρκετινγκ να πείσει τους καταναλωτές ότι όλο αυτό γίνεται για το καλό τους και ότι θα πρέπει να αποδεχτούν μια «μικρή» έκπτωση στην ποιότητα ή θα δείξουν πυγμή και θα απαιτήσουν το κρασί τους σε γυαλί;
Φελλός και stelvin
Ένα αναλυτικό ρεπορτάζ για το πώμα στην οινοποίηση είχαμε κάνει σε προηγούμενο τεύχος του Grape Business, όπου μερικά από τα συμπεράσματα ήταν: α) ο φυσικός φελλός συνεχίζει να έχει το μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς, β) η εξέλιξη της κατηγορίας των τεχνικών πωμάτων (DIAM) επιτρέπει πλέον ακριβή έλεγχο της διαπερατότητας οξυγόνου, γ) το stelvin έχει αυξητική τάση, αλλά με πολύ μικρό μερίδιο στην παγκόσμια αγορά.
Πρακτικά, ο εντονότερος ανταγωνισμός είναι ανάμεσα στα πώματα από φυσικό φελλό ή τρίμματα φελλού και στο DIAM. Σύμφωνα με τον Γιώργο Κοκκαλίδη, το προϊόν DIAM αποτελεί πλέον πάνω από το 50% των πωλήσεων της Cork Hellas, γεγονός που εξηγεί και τη συνέχιση των επενδύσεων στην παραγωγή του.
Σχετικά με το stelvin, ένας από τους σημαντικότερους υποστηρικτές του στην Ελλάδα ήταν και συνεχίζει να είναι το Κτήμα Σκούρα. Το συγκεκριμένο πώμα χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην ελληνική αγορά από το Κτήμα Σκούρα το 2001. «Τότε το stelvin χρησιμοποιούνταν σε περίπου 5.000 φιάλες και σήμερα έχει φτάσει τις 300.000», λέει ο Δημήτρης Σκούρας και συμπληρώνει: «Αναλογικά υπάρχει επίσης σημαντική διαφορά, καθώς στην αρχή το χρησιμοποιούσαμε σε λιγότερο από το 5% των φιαλών και τώρα έχουμε φτάσει στο 30%».
Ποιοτικό κρασί με ωραία παρουσία στο ράφι
Φιάλη και πώμα έχουν να εκπληρώσουν αυτούς τους δύο στόχους, με αντίπαλο τον χρόνο, όσον αφορά την ποιότητα, και τις καταναλωτικές τάσεις, όσον αφορά την «ωραία» παρουσία. Ο παραδοσιακός συνδυασμός γυαλιού και φελλού εξακολουθεί να έχει την προτίμηση των καταναλωτών. Ωστόσο, οι αλλαγές έχουν ξεκινήσει και μένει να φανεί αν θα επικρατήσουν.
Θεωρητικά, δύσκολα φανταζόμαστε στο μέλλον ένα κελάρι ή έναν συντηρητή κρασιών γεμάτο πλαστικά μπουκάλια. Από την άλλη, δεν είναι αδιανόητο να απουσιάζουν εντελώς οι γυάλινες φιάλες από τα κάτω ράφια των σούπερ μάρκετ, όπου το PET έχει ήδη παρουσία εδώ και χρόνια.
