Ο Σαίξπηρ στον «Ριχάρδο Γ΄» έγραψε για τον δούκα του Κλάρενς που «πνίγηκε σε ένα βαρέλι Malvasia» – η αγγλική ονομασία για το γλυκό κρασί Μαλβαζία από τη Μαδέρα. Ίσως όχι κι ο χειρότερος τρόπος να «φύγει» κανείς. Ακόμη παλιότερα, λέγεται πως στον Λεονάρντο ντα Βίντσι χάρισαν δεκαέξι σειρές με αμπέλια Μαλβαζία στο Μιλάνο, ως ανταμοιβή για τον «Μυστικό Δείπνο».
Η πρώτη αναφορά στο σταφύλι αυτό πάει ακόμα πιο πίσω, στο 1214: Μαλβαζία σέρβιραν γενναιόδωρα σε μια εκκλησιαστική σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη. Και τότε, βέβαια, το κρασί αυτό ήταν γλυκό. Όπως ο Μαλβάζιος οίνος που έκανε γνωστή τη Μονεμβασιά και το κάστρο της τον 16ο αιώνα.
Με όχημα τη Μαλβαζία, η Caroline Gilby MW έστησε ένα ταξίδι στη Μεσόγειο και χάρισε, μέσα από μια ανεπιτήδευτη και ουσιαστική απλότητα, συμπυκνωμένη γνώση. Με φόντο τον βράχο της Μονεμβασιάς, ένωσε δέκα διαφορετικά κρασιά με την ιστορία και τον πολιτισμό του οίνου.
Το «πλοίο» της Μαλβαζίας ξεκινά από την Κρήτη, πιάνει πρώτο λιμάνι στην Πάρο και από εκεί στο Ντουμπρόβνικ, στις Δαλματικές ακτές, στην κοιλάδα Βίπαβα της Σλοβενίας, στην Ίστρια της Κροατίας, στην Καταλονία της Ισπανίας και στη Σαλίνα, ένα από τα νησιά των Αιολίδων στην Ιταλία, για να καταλήξει πίσω στην Ελλάδα και στη Μονεμβασιά.
Η Μαλβαζία είναι ένα σταφύλι που έχει ταξιδέψει στη Μεσόγειο, έχει βρει γόνιμα εδάφη για καλλιέργεια και έχει καταφέρει να δώσει τόσο διαφορετικά κρασιά. Ίσως το μόνο κρασί –τουλάχιστον της Μεσογείου– που μπορεί να περηφανεύεται για την ιστορία και το παρελθόν του, αλλά ταυτόχρονα να εξελίσσεται συνεχώς και να δείχνει το αύριο. Εκτός από τη Μεσόγειο, καλλιεργείται στα Κανάρια Νησιά και στη Μαδέρα, αλλά και στις ΗΠΑ, στη Βραζιλία και την Αυστραλία.
Στο Malvasia Festival Monemvasia 2025 το κρασί ήταν στο επίκεντρο, με οργανωμένες γευσιγνωσίες, επισκέψεις στο οινοποιείο και στους αμπελώνες της οικογένειας Τσιμπίδη, καθώς και με έκθεση κρασιών από Μαλβαζία. Το masterclass που παρουσίασε η Caroline Gilby MW ήταν η σύνδεση αυτού του μωσαϊκού με τη γνώση.
«Σχεδόν 300 ποικιλίες σταφυλιών συνδέονται με αυτή την ονομασία, τη Μαλβαζία, όμως όλα ξεκίνησαν από τη Μονεμβασιά», είπε η Βρετανίδα Master of Wine, αφού παρέθεσε τις ιστορικές αναφορές στον Σαίξπηρ και τον Λεονάρντο ντα Βίντσι. Και εξήγησε: «Η βενετσιάνικη ονομασία της Μονεμβασιάς ήταν Malvasia. Ένα γλυκό, πολυτελές κρασί που κυκλοφορούσε ήδη από τον 13ο αιώνα και του οποίου η φήμη ταξίδεψε τόσο μακριά ώστε το όνομα “Μαλβαζία” να συνδεθεί αργότερα και με άλλες τοπικές ποικιλίες».
Η Μαλβαζία, σε όλες τις εκφάνσεις της, είναι η ιστορία της Μεσογείου και του πολιτισμού της – κι αυτό ακριβώς αποτύπωσε στο masterclass της.
«Το κρασί είναι καταπληκτικό εργαλείο κατανόησης ενός τόπου και μιας κουλτούρας. Τα φέρνει όλα μαζί και τα βάζει στα ποτήρια μας. Μας δίνει ένα ξεχωριστό στιγμιότυπο του τι είναι η αμπελουργία, το τοπίο, το κλίμα, τα εδάφη. Και μαζί, ένα στιγμιότυπο των ανθρώπων που το παρήγαγαν, της κουλτούρας που τους διαμόρφωσε και των επιλογών τους στο αμπέλι», είπε η Caroline Gilby.
Χωρίς καμία ανάγκη σύγκρισης ή ανταγωνισμού, καθώς τα κρασιά είχαν έντονα διαφορετικό χαρακτήρα, οι συμμετέχοντες στη γευσιγνωσία είχαν μια μοναδική ευκαιρία να ανακαλύψουν τα διαφορετικά στιλ και τις εκφράσεις της ποικιλίας, ανάλογα με το terroir.
ΔΟΚΙΜΑΣΑΜΕ ΜΕ ΤΗ ΣΕΙΡΑ
- Οινοποιείο Μωραΐτης, ΠΟΠ Πάρος 2024 (Μονεμβασιά)
Ένα ΠΟΠ φρέσκο, ξηρό κρασί από τη Νάουσα της Πάρου, με σταφύλια από αμπελώνες πολύ χαμηλής στρεμματικής απόδοσης. Αλκοόλ 12,5%, δροσερά αρώματα λευκών λουλουδιών, φρέσκου αχλαδιού και μια ελαφρά πίκρα που θυμίζει γκρέιπφρουτ. Στο στόμα, η αίσθηση του αλατιού και της νοτισμένης πέτρας δηλώνει ξεκάθαρα τη νησιωτική προέλευση. - Ιδαία Οινοποιητική, Βενιεράτο / Κρήτη, Malva Aromatica 2024 (Malvasia di Candia)
Η ξηρή κρητική εκδοχή της ποικιλίας από αμπελώνα σε υψόμετρο 400–500 μ. Λείο και κομψό κρασί, με έντονα ανθικά αρώματα και γεμάτο φρεσκάδα. - Miljas Winery, Δαλματία / Κροατία, Malvasija Dubrovačka 2024
Αρώματα φρέσκου ροδάκινου στη μύτη και έντονη οξύτητα στο στόμα. Πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι τα ¾ της καταγωγής της είναι από την Ίστρια και το ¼ από τη Δαλματία. - Vina Guštin, Malvasia Classic 2022, Κοιλάδα Βίπαβα / Σλοβενία
Σταφύλια από δύο διαφορετικά υψόμετρα που οινοποιούνται χωριστά και ενώνονται για να συνδυάσουν πληρότητα και φρεσκάδα. Εξαιρετικό δείγμα δυναμικού παλαίωσης. - Vina Rossi, Ίστρια / Κροατία, Malvasia Istriana 2024
Single vineyard από το grand cru της Vižinada. Ζύμωση και ωρίμανση σε μεγάλα δρύινα βαρέλια. Πλατινένιο μετάλλιο στο World of Malvasia. - Kozlović Vina, Ίστρια / Κροατία, Selekcija Malvazija 2022
Συμπυκνωμένη «κλασική» έκφραση Malvasia: μέλι ακακίας, πυρηνόκαρπα, χαμομήλι, με ωραία υφή και δύναμη. - Vina Matošević, Ίστρια / Κροατία, Alba Antiqua 2021
Αρώματα από σκούρο μέλι, αχλάδι και κυδώνι, με εντυπωσιακή εξέλιξη και πολυπλοκότητα. - Celler de l’Hospital de Sitges, Καταλονία / Ισπανία, Malvasia Seca 2017
Παραδοσιακό οξειδωτικό στιλ, ωρίμανση σε βαρέλια καστανιάς, με αρώματα καραμέλας βουτύρου, αποξηραμένων φρούτων και μαρμελάδας νεράντζι. - Caravaglio, Σαλίνα / Ιταλία, Malvasia delle Lipari D.O.C. 2024
95% Malvasia και 5% Corinto Nero. Τα σταφύλια λιάζονται στον ήλιο 15–20 μέρες. Γλυκό κρασί με αυθεντική μεσογειακή έκφραση. - Monemvasia Winery, ΠΟΠ Μονεμβασιά / Malvasia 2012
60% Μονεμβασιά, 20% Κυδωνίτσα, 10% Ασύρτικο, 10% Ασπρούδια. Σάκχαρα κοντά στα 200 g/L, ολική οξύτητα 7,8 g/L, pH 3,1. Πολύ γλυκό αλλά όχι βαρύ, με υποδειγματική ισορροπία. Ένα κρασί που σαρώνει τα βραβεία.
Αν αναλογιστεί κανείς ότι σήμερα υπάρχουν περίπου 30.000 εκτάρια αυτής της ποικιλίας παγκοσμίως, πρόκειται για κάτι σχετικά περιορισμένο σε σχέση με την ιστορία και τη διασπορά της Μαλβαζίας. Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία και Κροατία κατέχουν τα πρωτεία στην Ευρώπη.
Στο walk-around tasting που ακολούθησε παρουσιάστηκαν κι άλλες εκδοχές Malvasia, από ξηρά και ημίξηρα μέχρι αφρώδη και pét-nat, αποδεικνύοντας πως η ποικιλία αλλάζει πρόσωπο στα χέρια των οινοποιών.
Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στην οικογένεια Τσιμπίδη, που αναβίωσε και καθιέρωσε ως ΠΟΠ τον ιστορικό λιαστό οίνο Monemvasia–Malvasia, δημιουργώντας ταυτόχρονα ένα δίκτυο ανθρώπων της Μαλβαζίας σε όλη τη Μεσόγειο.
Εκεί, άνθρωποι οραματιστές όπως ο Μαρίνης Μπερέτσος, ο Σωτήρης Μπόλης και ο Ivan Marić ανοίγουν τον δρόμο για να ταξιδέψει ακόμη πιο μακριά ο μύθος του Μαλβάζιου οίνου.
