Ο Κρητικός αμπελώνας αξίζει το μέλλον της ιστορίας του

Στο πλαίσιο της επίσκεψής μας, είχαμε τη δυνατότητα να συζητήσουμε με το νέο πρόεδρο του Wines of Crete, Στέλιο Ζαχαριουδάκη και τη γενική διευθύντρια, Έλλη Γκίκα. Ο Στέλιος Ζαχαριουδάκης έχει διάθεση για αλλαγές που θα ωφελήσουν τόσο την ποιότητα όσο και την τιμή πώλησης του κρητικού κρασιού, ωστόσο το έργο του δεν θα είναι εύκολο γιατί χρειάζεται να “σπάσει αρκετά αυγά για να φτιάξει την ομελέτα”.

ΓΜ: Ποιο είναι το όραμά σας ως νέος πρόεδρος του Wines of Crete;

ΣΖ: Το όραμά μου, που πιστεύω ότι είναι και όραμα όλων των οινοποιών της Κρήτης, είναι το κρητικό κρασί να ξεκινήσει μια νέα, μεγάλη και ποιοτική πορεία στο παγκόσμιο οινικό γίγνεσθαι.

Η πρώτη μεγάλη περίοδος του κρητικού κρασιού ανάγεται στη μινωική εποχή, όπως αποδεικνύεται από τα σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα, τόσο σε χώρους παραγωγής κρασιού όσο και σε σκεύη που χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά και την κατανάλωσή του. Μια δεύτερη μεγάλη περίοδος ήταν εκείνη της Ενετοκρατίας, όταν η αμπελοκαλλιέργεια κυριαρχούσε στην Κρήτη και η φήμη του κρητικού κρασιού είχε ξεπεράσει τα όρια του νησιού.

Πιστεύω ότι σήμερα είμαστε έτοιμοι, τόσο ποιοτικά όσο και οργανωτικά, να ανοίξουμε ένα τρίτο μεγάλο κεφάλαιο στην ιστορία του κρητικού κρασιού. Έχουμε πλέον κρασιά κορυφαίας ποιότητας, μοναδικές γηγενείς ποικιλίες και, παράλληλα, τα σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα που προσφέρει η Κρήτη μέσα από τον τουρισμό και την ισχυρή διεθνή αναγνωρισιμότητά της. Όλα αυτά δημιουργούν τις προϋποθέσεις ώστε το κρητικό κρασί να διεκδικήσει τη θέση που του αξίζει στον παγκόσμιο οινικό χάρτη.

ΓΜ: Υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να επιτευχθεί αυτό το όραμα;

ΣΖ: Προφανώς, ένας τόσο φιλόδοξος στόχος μπορεί να επιτευχθεί μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Ο δρόμος δεν θα είναι στρωμένος με ροδοπέταλα, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η παγκόσμια συγκυρία για το κρασί δεν είναι η καλύτερη δυνατή και ο διεθνής ανταγωνισμός είναι πολύ μεγάλος.

Καταρχάς, πρέπει να κινηθούμε βάσει ενός συγκεκριμένου οδικού χάρτη, με σαφείς κανόνες και προδιαγραφές που θα διασφαλίζουν την προέλευση των κρασιών από τον κρητικό αμπελώνα και θα εγγυώνται την ποιότητά τους.

Παράλληλα, έχουμε πολλή δουλειά να κάνουμε μέσα στην ίδια την Κρήτη. Σήμερα τα κρητικά κρασιά συμμετέχουν στις τοπικές wine lists σε ποσοστό περίπου 35%, όταν σε άλλες μεγάλες αμπελοοινικές περιοχές του κόσμου, όπως η Τοσκάνη, η Βουργουνδία ή η Σικελία, τα τοπικά κρασιά έχουν πολύ μεγαλύτερη παρουσία, που ξεπερνά ακόμη και το 90%. Αυτή είναι μια νοοτροπία που πρέπει σταδιακά να αλλάξει. Πρέπει να συζητήσουμε με τους επαγγελματίες της εστίασης και της φιλοξενίας και να τους πείσουμε ότι η Κρήτη διαθέτει ποιοτικά κρασιά, μεγάλη ποικιλία οινικών στυλ και μοναδικές γηγενείς ποικιλίες. Κυρίως, όμως, πρέπει να αντιληφθούμε όλοι ότι ο επισκέπτης αναζητά το κρασί ενός τόπου ως κομμάτι της γαστρονομίας, του πολιτισμού και της κουλτούρας του. Πολύ περισσότερο ο οινόφιλος ταξιδιώτης.

Εξίσου σημαντική είναι η εκπαίδευση των ανθρώπων που καλούνται να προτείνουν, να παρουσιάσουν και να σερβίρουν το κρητικό κρασί. Είναι μια προσπάθεια που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη. Σε συνεργασία με τη Genius in Gastronomy και τη WSPC εκπαιδεύουμε επαγγελματίες του κλάδου και ανθρώπους του service, και μέσα σε έναν χρόνο έχουν εκπαιδευτεί περισσότεροι από 150 άνθρωποι. Ιδιαίτερα σημαντική σε αυτή την προσπάθεια είναι η συνεργασία με τα τοπικά Επιμελητήρια, τα οποία έχουν αντιληφθεί τη σημασία της εκπαίδευσης και χρηματοδοτούν αυτά τα σεμινάρια. Τους ευχαριστούμε θερμά για τη στήριξή τους.

Ένας ακόμη στόχος που έχουμε ήδη αρχίσει να κάνουμε πράξη συμπυκνώνεται στη φράση «Ακούμε, τρώμε, πίνουμε κρητικά». Είναι μια πρόταση που καταθέσαμε ως Δίκτυο Οινοποιών Κρήτης στο πλαίσιο της ανάδειξης της Κρήτης ως Γαστρονομικής Περιφέρειας της Ευρώπης και η οποία δοκιμάστηκε ήδη αυτό το καλοκαίρι. Η ιδέα είναι στα κρητικά γλέντια να προσφέρονται επώνυμα κρητικά κρασιά γεωγραφικής ένδειξης, σωστά σερβιρισμένα και συνοδευόμενα από μια πιατέλα κρητικών προϊόντων — τυριά, ελιές, λαχανικά και άλλα προϊόντα του τόπου μας.

Θέλουμε το κρητικό γλέντι, ένα από τα κορυφαία πολιτιστικά δρώμενα του τόπου μας, να είναι αυθεντικά κρητικό σε όλη του την έκφραση και να συνδέεται πραγματικά με την κουλτούρα και τον πολιτισμό μας. Δεν γίνεται να αναδεικνύουμε τη μουσική, τον χορό και τη γαστρονομία της Κρήτης και, την ίδια στιγμή, το ποτό που συνοδεύει αυτή την εμπειρία να είναι ξένο προς τον τόπο. Ήδη σε αρκετά γλέντια προσφέρθηκαν επώνυμα εμφιαλωμένα κρασιά γεωγραφικής ένδειξης, στη σωστή θερμοκρασία, διατηρημένα σε σαμπανιέρες με πάγο και σερβιρισμένα σε κατάλληλα κολωνάτα ποτήρια.

Τέλος, καθοριστικό ρόλο μπορεί να διαδραματίσει ο οινοτουρισμός. Η Κρήτη υποδέχεται κάθε χρόνο εκατομμύρια επισκέπτες και, με τη λειτουργία του νέου αεροδρομίου, ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω. Ο κρητικός οινοτουρισμός βρίσκεται ήδη σε καλό επίπεδο, έχει όμως σημαντικά περιθώρια βελτίωσης. Στόχος του Δικτύου Οινοποιών Κρήτης είναι να προσφέρουμε στον επισκέπτη ένα ολοκληρωμένο και υψηλού επιπέδου οινοτουριστικό προϊόν: μια βιωματική εμπειρία με επίκεντρο το οινοποιείο και τον αμπελώνα, η οποία θα συνδέεται με τη γαστρονομία, τον πολιτισμό, το τοπίο και τα υπόλοιπα σημεία ενδιαφέροντος της κρητικής ενδοχώρας.

Με αυτόν τον τρόπο, τα εκατομμύρια των ανθρώπων που επισκέπτονται την Κρήτη μπορούν να γνωρίσουν ουσιαστικά το κρητικό κρασί και να γίνουν οι καλύτεροι πρεσβευτές του όταν επιστρέψουν στις χώρες τους.

ΓΜ: Το Δίκτυο Οινοποιών Κρήτης συμπληρώνει είκοσι χρόνια μιας αναγνωρισμένα επιτυχημένης πορείας. Ποια είναι η επόμενη ημέρα;

ΣΖ: Πράγματι, το Δίκτυο Οινοποιών Κρήτης είχε όλα αυτά τα χρόνια μια ιδιαίτερα θετική πορεία. Αποτέλεσε και συνεχίζει να αποτελεί τη σημαία κάτω από την οποία κινούνται συλλογικά 37 οινοποιεία της Κρήτης, τα οποία παράγουν περίπου το 90% του εμφιαλωμένου κρητικού κρασιού.

Αυτή ακριβώς η επιτυχημένη πορεία δημιουργεί σήμερα ένα ακόμη μεγαλύτερο αίσθημα ευθύνης για το μέλλον. Γιατί όταν μιλάμε για το μέλλον του κρητικού κρασιού, μιλάμε ταυτόχρονα για το μέλλον του κρητικού αμπελώνα και για τη συνέχιση μιας σπουδαίας οινικής ιστορίας, σε έναν τόπο που παράγει αδιάλειπτα κρασί εδώ και περίπου 5.000 χρόνια.

Η ευθύνη αυτή γίνεται ακόμη μεγαλύτερη στη σημερινή δύσκολη παγκόσμια συγκυρία για το κρασί. Το ζητούμενο για εμάς δεν είναι απλώς το κρητικό κρασί να διατηρήσει όσα έχει κατακτήσει, αλλά να βρει τον δρόμο για να πάει ακόμη πιο ψηλά.

Έχουμε ευθύνη απέναντι στους ανθρώπους που σήμερα προσπαθούν και επενδύουν στο κρητικό κρασί. Έχουμε ευθύνη απέναντι στην ιστορία και την οινική παράδοση του τόπου μας. Και, κυρίως, έχουμε ευθύνη απέναντι στις νεότερες γενιές, στις οποίες οφείλουμε να παραδώσουμε έναν κρητικό αμπελώνα με μέλλον και προοπτική.

Γιατί η πραγματικότητα δεν είναι μόνο θετική. Υπάρχουν σοβαρά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε και οι αποφάσεις που θα πάρουμε σήμερα για αυτά θα καθορίσουν, σε μεγάλο βαθμό, το μέλλον του κρητικού αμπελώνα.

ΓΜ: Ποια είναι, λοιπόν, τα σοβαρότερα ζητήματα που καλείται σήμερα να αντιμετωπίσει ο κρητικός αμπελώνας και ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις για το μέλλον του;

ΣΖ: Κοιτάξτε, δεδομένου ότι ζούμε στην Ελλάδα, όλα μπορούν να συμβαίνουν. Και το λέω αυτό γιατί βρισκόμαστε μπροστά σε μια μεγάλη αντίφαση. Τόσο στην Κρήτη όσο και στον ελληνικό χώρο γενικότερα, τα τελευταία χρόνια βλέπουμε να δημιουργούνται νέα οινοποιεία, να παράγονται ολοένα και πιο ποιοτικά κρασιά, να ενισχύονται οι εξαγωγές και να αυξάνεται το καταναλωτικό κοινό. Παράλληλα, τα τελευταία 25 χρόνια ο τουρισμός στη χώρα μας έχει διπλασιαστεί και πλέον υποδεχόμαστε κάθε χρόνο πολλά εκατομμύρια επισκέπτες.

Όλα αυτά θα έπρεπε να αποτελούν εξαιρετικά ισχυρές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη του αμπελοοινικού τομέα. Κι όμως, την ίδια στιγμή, τόσο ο ελληνικός όσο και ο κρητικός αμπελώνας έχουν συρρικνωθεί δραματικά, με την έκτασή τους να έχει μειωθεί περισσότερο από 50% και σημαντικό μέρος των αμπελώνων να έχει εγκαταλειφθεί.

Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση που πρέπει να αντιμετωπίσουμε: από τη μία αναπτύσσουμε το προϊόν και από την άλλη χάνουμε την ίδια την παραγωγική του βάση.

Παράλληλα, παραμένουμε μια χώρα με πολύ υψηλό ποσοστό κατανάλωσης χύμα κρασιού έναντι του εμφιαλωμένου. Και υπάρχει ακόμη ένα θεμελιώδες ζήτημα: δεν γνωρίζουμε με την ακρίβεια που θα έπρεπε ούτε πόσα στρέμματα αμπελώνα διαθέτουμε ούτε, πολύ περισσότερο, την ακριβή κατανομή τους ανά ποικιλία.

Σε οργανωμένες αμπελοοινικές περιοχές του κόσμου, τις οποίες οφείλουμε να μελετούμε ως καλά παραδείγματα, γνωρίζουν μέχρι και το τελευταίο στρέμμα που καλλιεργείται από τους αμπελουργούς και το τελευταίο μπουκάλι που εμφιαλώνεται από τους παραγωγούς. Δεν μπορούμε να σχεδιάσουμε σοβαρά το μέλλον του δικού μας αμπελώνα αν πρώτα δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια το μέγεθος, τη σύνθεση και την παραγωγή του.

Αυτά δεν είναι απλώς προβλήματα. Είναι μεγάλες προκλήσεις και ο τρόπος με τον οποίο θα τις αντιμετωπίσουμε σήμερα θα καθορίσει σε σημαντικό βαθμό το μέλλον τόσο του κρητικού όσο και συνολικά του ελληνικού αμπελώνα.

ΓΜ: Τι πρέπει, λοιπόν, να γίνει συγκεκριμένα για να αναστραφεί αυτή η πορεία και να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα και το μέλλον του κρητικού αμπελώνα;

ΣΖ: Καταρχήν, χρειάζεται θεσμική θωράκιση. Τα Δίκτυα Οινοποιών σε ολόκληρη τη χώρα, όπως και οι συλλογικοί φορείς του αμπελοοινικού κλάδου σε εθνικό επίπεδο, όπως ο ΣΕΟ και η ΕΔΟΑΟ, θεωρώ ότι πρέπει μέσα από τα καταστατικά και τους κανόνες λειτουργίας τους να εγγυώνται ότι για τα κρασιά με γεωγραφική ένδειξη που παράγονται και προωθούνται από τα μέλη τους δεν θα υπάρχει καμία αμφισβήτηση ως προς την προέλευσή τους.

Για να μπορεί, βέβαια, να υπάρξει μια τέτοια εγγύηση, πρέπει πρώτα να γνωρίζουμε με ακρίβεια την έκταση και την παραγωγική δυνατότητα του αμπελώνα μας. Δεν μπορείς να εγγυηθείς την προέλευση ενός προϊόντος αν δεν γνωρίζεις με ακρίβεια την ίδια την παραγωγική του βάση.

Σε αυτή την κατεύθυνση, το Δίκτυο Οινοποιών Κρήτης, μετά από 20 χρόνια λειτουργίας, προχωρά σε μια σημαντική τροποποίηση του καταστατικού του. Στο νέο πλαίσιο προβλέπεται η εγγύηση της προέλευσης των κρασιών μας από τον κρητικό αμπελώνα, καθώς και ειδική σήμανση για τα κρασιά που προέρχονται από αυτόν. Παράλληλα, εισάγεται μια σειρά επιπλέον καταστατικών δεσμεύσεων που υπηρετούν έναν πολύ συγκεκριμένο στόχο: να θωρακίσουμε την αξιοπιστία και την ταυτότητα του κρητικού κρασιού και να δημιουργήσουμε ακόμη ισχυρότερες προϋποθέσεις για την ποιοτική του πορεία τα επόμενα χρόνια.

Για εμάς η προέλευση δεν μπορεί να είναι απλώς μια αναφορά στην ετικέτα. Πρέπει να αποτελεί εγγύηση προς τον καταναλωτή και, ταυτόχρονα, δέσμευση απέναντι στον ίδιο τον κρητικό αμπελώνα.

ΓΜ: Αν έπρεπε, λοιπόν, να συνοψίσετε σε μία φράση το στοίχημα της επόμενης ημέρας για το κρητικό κρασί, ποιο θα ήταν;

ΣΖ: Να δημιουργήσουμε την τρίτη μεγάλη εποχή του κρητικού κρασιού. Έχουμε πίσω μας μια οινική ιστορία χιλιάδων ετών, για την οποία δικαιούμαστε να είμαστε υπερήφανοι. Δεν αρκεί, όμως, να μιλάμε μόνο για το ένδοξο παρελθόν μας. Η πραγματική μας ευθύνη είναι να δημιουργήσουμε το επόμενο μεγάλο κεφάλαιο.

Έχουμε τον αμπελώνα, τις μοναδικές κρητικές ποικιλίες, τα ποιοτικά κρασιά, τους ανθρώπους, τη γνώση και ένα όνομα, την Κρήτη, που είναι αναγνωρίσιμο σε ολόκληρο τον κόσμο. Αν προστατεύσουμε τον αμπελώνα μας, εγγυηθούμε την προέλευση και την ποιότητα και κινηθούμε όλοι μαζί με σχέδιο και εξωστρέφεια, πιστεύω ότι μπορούμε να το πετύχουμε. Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα: η γενιά μας να μη μείνει απλώς κληρονόμος μιας σπουδαίας οινικής ιστορίας, αλλά να γίνει η γενιά που θα γράψει την τρίτη μεγάλη εποχή του κρητικού κρασιού.