Η υγεία του εδάφους και η πρακτική της αναγεννητικής γεωργίας βρέθηκαν στο επίκεντρο εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε στη Νάουσα, στον χώρο της ΒΙΒΟΝ, με αφορμή την παρουσίαση των πρώτων αποτελεσμάτων από τη συνεργασία της Yara Ελλάς με το Κτήμα Κυρ-Γιάννη.

Η συνεργασία, που ξεκίνησε το 2024, έχει διαμορφώσει στην πράξη ένα Living Lab, με τη συμμετοχή του Εργαστηρίου Εδαφολογίας και Γεωργικής Χημείας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Στόχος είναι η αξιολόγηση της επίδρασης διαφορετικών πρακτικών θρέψης στην υγεία του εδάφους και στα ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγωγής, μέσα από συστηματική συλλογή και ανάλυση δεδομένων σε πραγματικές συνθήκες.

Ο πειραματισμός πραγματοποιείται σε δύο αμπελοτόπια του Κτήματος Κυρ-Γιάννη, στον Άγιο Παντελεήμονα Αμυνταίου και στο Γιαννακοχώρι Νάουσας. Οι δύο περιοχές παρουσιάζουν διαφορετικά χαρακτηριστικά, τόσο ως προς το έδαφος όσο και ως προς το υψόμετρο και την ποικιλία.

Στο Αμύνταιο, σε υψόμετρο 700 μέτρων, η καλλιέργεια Gewürztraminer σε πηλοαμμώδες και φτωχό έδαφος θέτει ως βασική πρόκληση την αύξηση της παραγωγικότητας χωρίς υποχώρηση της ποιότητας. Στη Νάουσα, σε αργιλλασβεστώδες και αλκαλικό έδαφος, το ζητούμενο επικεντρώνεται στη βελτίωση της ποιότητας του Ξινόμαυρου.

Οι παρεμβάσεις εφαρμόζονται σε επιλεγμένα τμήματα των αμπελώνων, με σύγκριση νέων τεχνολογιών λίπανσης με πιο παραδοσιακές πρακτικές, και παρακολουθούνται μέσα από επαναλαμβανόμενες δειγματοληψίες.

Τα πρώτα ευρήματα ανέδειξαν τη συνθετότητα της έννοιας της υγείας του εδάφους. Όπως προέκυψε από τις τοποθετήσεις των συμμετεχόντων, δεν υπάρχει μία μεμονωμένη πρακτική που οδηγεί σε βελτίωση. Η εικόνα προκύπτει σωρευτικά, μέσα από τη συνεχή εφαρμογή πρακτικών και τη διαρκή αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.

Η παρακολούθηση βασίζεται στο πρωτόκολλο CASH του Cornell University, το οποίο συνδυάζει φυσικούς, χημικούς και βιολογικούς δείκτες, όπως η συμπίεση και η υδατοϊκανότητα του εδάφους, το pH, τα θρεπτικά στοιχεία, η οργανική ουσία και η μικροβιακή δραστηριότητα. Οι δείκτες αυτοί οδηγούν σε μια συνολική βαθμολογία υγείας του εδάφους, που επιτρέπει συγκρίσεις και διορθωτικές κινήσεις.

Παράλληλα, η επίδραση των παρεμβάσεων αξιολογείται και στο τελικό προϊόν, μέσα από μετρήσεις απόδοσης και εργαστηριακές αναλύσεις γλεύκους.

Αναγεννητική γεωργία ως συλλογική διαδικασία

Κοινό σημείο των τοποθετήσεων ήταν ότι η μετάβαση σε πιο βιώσιμα μοντέλα καλλιέργειας δεν μπορεί να προκύψει αποσπασματικά. Όπως σημείωσε η Μαρία Ψαρρού από τη Yara Ελλάς, η αναγεννητική γεωργία απαιτεί συνεργασία σε όλο το μήκος της αγροδιατροφικής αλυσίδας και πρακτικές που μεταφράζονται σε μετρήσιμα αποτελέσματα.

Στην ίδια κατεύθυνση, ο Αλέξανδρος Παναγόπουλος υπογράμμισε τη σημασία των δεδομένων για την κατανόηση της επίδρασης των λιπασμάτων τόσο στην καλλιέργεια όσο και στο έδαφος, με στόχο την ανάπτυξη πιο αποδοτικών και περιβαλλοντικά προσαρμοσμένων λύσεων.

Από την πλευρά του Κτήματος Κυρ-Γιάννη, οι υπεύθυνοι αμπελώνων στάθηκαν στη σημασία του συνεχούς πειραματισμού και της τεκμηρίωσης, σε ένα πλαίσιο που συνδέει την παραγωγή με τη βιωσιμότητα.

Ο Δρ. Ιωάννης Ζαφειρίου παρουσίασε το ευρωπαϊκό πλαίσιο για την προστασία του εδάφους, με αναφορά στη στρατηγική της ΕΕ και στο νέο Soil Monitoring Law. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο γεγονός ότι περίπου το 60% των ευρωπαϊκών εδαφών θεωρείται μη υγιές, με βασικές απειλές τη διάβρωση, τη ρύπανση και την αλατότητα.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η ανάγκη για κοινά πρωτόκολλα μέτρησης και αξιολόγησης, που θα επιτρέψουν συγκρίσιμα δεδομένα και καλύτερο σχεδιασμό παρεμβάσεων.

Η συνεργασία μεταξύ Yara Ελλάς, Κτήματος Κυρ-Γιάννη και Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών συνεχίζεται, με τα πρώτα αποτελέσματα να λειτουργούν ως βάση για τις επόμενες φάσεις του πειραματισμού. Το εγχείρημα έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο μεταπτυχιακής έρευνας, ενισχύοντας τη σύνδεση της παραγωγής με την ακαδημαϊκή γνώση.

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι σαφής: η υγεία του εδάφους δεν αποτελεί μια αφηρημένη έννοια, αλλά ένα σύνολο παραμέτρων που μπορούν να μετρηθούν, να συγκριθούν και να βελτιωθούν, μέσα από συνεργασία και συνεχή αξιολόγηση.