ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΜARSALA ΣΤΗ ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ
Καρολίνα Δωρίτη
Το πλήθος των οινικών εκθέσεων δείχνει ξεκάθαρα ότι στόχος διοργανωτών και εκθετών είναι να προσεγγίσουν κυρίως το ευρύ κοινό, κάτι που άλλωστε επιβεβαιώνεται και από το πλήθος των επισκεπτών. Είναι αυτό ωφέλιμο για την αγορά; Υπάρχει ανάγκη συρρίκνωσης; Πώς επηρεάζει τις εκθέσεις η εφαρμογή του ΚΟΚ; Είναι μερικά από τα ερωτήματα που μας απασχόλησαν για να φτάσουμε σε αυτό το ρεπορτάζ, απευθυνόμενοι σε όλους τους φορείς – διοργανωτές.
Η πρώτη έκθεση οίνου μας γυρνά στο 1994 και από εκεί και πέρα ο αριθμός αυξάνεται χρόνο με τον χρόνο, με τη νεότερη έκθεση να έχει ζωή μόλις δύο ετών. Σήμερα, διοργανώνονται τουλάχιστον 28 εκθέσεις προϊόντων αμπέλου, εκ των οποίων το μεγαλύτερο ποσοστό στην Αθήνα και με μεγάλη διαφορά στη δεύτερη θέση η Θεσσαλονίκη.
Η Vinetum είναι αυτή που διοργανώνει τις περισσότερες εκθέσεις, μεταξύ των οποίων και το Οινόραμα, όπου συγκεντρώνεται και ο μεγαλύτερος αριθμός οινοποιών και επισκεπτών. Συνολικά 13 διοργανωτές, με νεότερη αυτών τη Winest, διοργανώνουν τουλάχιστον μία έκθεση κάθε χρόνο στην Αθήνα. Οι “Αθηναίοι”, ωστόσο, δεν φαίνεται να παρεμβαίνουν στα “χωράφια” των άλλων περιοχών της Ελλάδας, ενώ κάποιοι από τους “περιφερειακούς” διοργανωτές επιλέγουν την Αθήνα αντί της περιοχής τους. Για παράδειγμα, οι εκθέσεις Central Wine Fair και Peloponnese Wine Festival διεξάγονται στην Αθήνα και όχι στην Κεντρική Ελλάδα ή την Πελοπόννησο.
Εκτός των εκθέσεων που είναι ανοιχτές και στο ευρύ κοινό, πραγματοποιούνται και τέσσερις αμιγώς επαγγελματικές εκθέσεις, με διοργανωτές τους μεγάλους διανομείς και εισαγωγείς κρασιού. Στις εκθέσεις αυτές συνήθως οι εκθέτες είναι τα συνεργαζόμενα οινοποιεία, ενώ και πάλι η Αθήνα είναι η προτιμητέα πόλη.
Δεδομένου ότι ο Αττικός αμπελώνας δεν είναι αυτός που έχει τα περισσότερα προϊόντα αμπέλου στην αγορά, είναι ξεκάθαρο ότι ο στόχος των διοργανωτών είναι να προσελκύσουν μεγάλο αριθμό επαγγελματιών και οινόφιλων, επωφελούμενοι από τα πέντε εκατομμύρια κατοίκων της Αττικής. Οι μεν πρώτοι συνήθως έχουν δωρεάν είσοδο, ενώ οι δεύτεροι χρειάζεται να πληρώσουν εισιτήριο, με υψηλό αντίτιμο σε κάποιες περιπτώσεις. Στο Οινόραμα, για παράδειγμα, το εισιτήριο ήταν φέτος στα 20 ευρώ, με εξαίρεση την Παρασκευή που κόστιζε 10 ευρώ, ενώ στην έκθεση “Μεγάλα Κόκκινα Κρασιά”, που διοργανώνει επίσης η εταιρεία Vinetum, το εισιτήριο σκαρφαλώνει στα 60 ευρώ. Στα 20 ευρώ είναι το εισιτήριο και για την έκθεση Φυσικά Fysika, εάν η αγορά γίνει στην είσοδο της έκθεσης, ενώ στη Central Wine Fair το εισιτήριο πέφτει στα 12 ευρώ.
Επομένως, τα εισιτήρια εισόδου αποτελούν πλέον ένα σημαντικό έσοδο για τους διοργανωτές, το οποίο συμπληρώνει τα έσοδα από την ενοικίαση χώρου για τους εκθέτες. Δεδομένου ότι οι επαγγελματίες έχουν τη δυνατότητα να επισκεφθούν τις εκθέσεις, συνήθως δωρεάν, ένα ακριβό εισιτήριο δεν αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα.
Επομένως, οι εκθέτες είναι αυτοί που τελικά επιβαρύνονται περισσότερο, όχι μόνο γιατί οι τιμοκατάλογοι των εκθέσεων έχουν ανοδική πορεία τα τελευταία χρόνια, αλλά και γιατί θα πρέπει να επωμιστούν τα έξοδα μετακίνησης και διαμονής, προκειμένου να έχουν παρουσία στις αθηναϊκές εκθέσεις. Η κατάσταση αυτή κάνει πολύ δύσκολη την παρουσία μικρών οινοποιείων σε εκθέσεις με ακριβό “πάγκο”, γιατί το τελικό κόστος γίνεται μη διαχειρίσιμο. Αυτός είναι μάλλον και ένας από τους βασικούς λόγους που, από τα 1.600 οινοποιεία της χώρας, στις εκθέσεις συμμετέχει σταθερά το 95% των “γνωστών” μεγάλων οινοποιείων και κάποια μικρότερα που ελπίζουν να μεγαλώσουν, αλλά μετά την πρώτη εμφάνιση επιλέγουν άλλους τρόπους προβολής.
Ο αριθμός των επισκεπτών παραμένει καλά φυλαγμένο μυστικό
Ως γνωστόν, η χώρα μας διακρίνεται για τις παγκόσμιες πρωτοτυπίες και μία εξ αυτών είναι η επιλογή των διοργανωτών εκθέσεων να μην ανακοινώνουν αριθμό επισκεπτών. Επικοινωνήσαμε με όλους τους διοργανωτές για να μας στείλουν στοιχεία και κάποιοι, στην καλύτερη περίπτωση, μας έστειλαν μεταβολή επισκεπτών μεταξύ διαφορετικών διοργανώσεων. Επίσης, “μυστικοί” είναι και οι τιμοκατάλογοι για την ενοικίαση χώρου στην έκθεση, χωρίς όμως να υπάρχει κάποια δέσμευση για τους εκθέτες να τους μοιραστούν με τρίτους. Επομένως, είχαμε τη δυνατότητα να προμηθευτούμε τιμοκαταλόγους από τους εκθέτες, αλλά όχι από τους διοργανωτές. Αυτή είναι μια εικόνα της Ελλάδας του ’60, η οποία δεν έχει αλλάξει ακόμα και δυσκόλεψε αρκετά την προσπάθειά μας στο αναλυτικό κομμάτι του θέματος.
Γενικότερα, οι διοργανωτές αντιστάθηκαν σθεναρά στο να διαθέσουν στοιχεία, πέρα από τις γενικότητες που μπορεί να βρει κάποιος στα site τους. Εκτός των παραπάνω, δεν θέλησαν να μας πουν ποια είναι η επαναληψιμότητα των εκθετών και πώς έχει μεταβληθεί το εισιτήριο και ο τιμοκατάλογος εκθέτη από το πέρας της πανδημίας μέχρι σήμερα. Σε αυτό το δύσκολο επαγγελματικό περιβάλλον, προσπαθήσαμε να κάνουμε το καλύτερο που μπορούσαμε, το οποίο ήταν τελικά κατώτερο αυτού που προσδοκούσαμε.
Το ιδανικό σενάριο για τον οινοποιό, μετά από τη συμμετοχή σε μια έκθεση προϊόντων αμπέλου, θα ήταν να κάνει πωλήσεις σε παλαιούς και νέους συνεργάτες, οι οποίες συνδέονται με κάποιο τρόπο με την παρουσία του στην έκθεση. Για πολλούς λόγους, το σενάριο αυτό απέχει από την πραγματικότητα. Ο συνηθέστερος είναι ο αποπροσανατολισμός της έκθεσης από τον επαγγελματικό της χαρακτήρα. Θα πρέπει αυτό να αλλάξει; Όχι απαραίτητα. Οι Έλληνες μαθαίνουν ακόμα το κρασί και έτσι μια έκθεση τους δίνει την ευκαιρία να δοκιμάσουν, με λίγα χρήματα, δεκάδες ή εκατοντάδες κρασιά, οπότε η συμμετοχή στην έκθεση είναι για τον οινοποιό μια επένδυση στην εκπαίδευση των καταναλωτών. Θα μπορούσαμε μάλιστα να πούμε ότι όσο μειώνεται ο αριθμός των επισκεπτών στις εκθέσεις, τόσο πιο κοντά βρισκόμαστε σε ένα επίπεδο όπου οι οινόφιλοι έχουν κορεστεί από τις δοκιμές και έχουν αρχίσει να γίνονται πιο επιλεκτικοί.
Αν θεωρήσουμε ότι το παραπάνω σκεπτικό είναι μια σωστή βάση συλλογισμού, τότε θα μπορούσαμε να καταλήξουμε στο ότι ο εκθέτης θα μπορούσε να αξιολογήσει “χοντρικά” τη συμμετοχή του σε μια έκθεση με βάση το κόστος ανά επισκέπτη. Όπως είπαμε και παραπάνω, ο αριθμός των επισκεπτών είναι “μυστικό” των διοργανωτών, αλλά ακόμα και αν δεν ήταν, θα έπρεπε ο εκθέτης να αποδεχτεί τους αριθμούς που δηλώνουν οι διοργανωτές ή να εφεύρει μια μέθοδο που θα έκανε τη δική του στατιστική εντός της έκθεσης.
Οπότε, μια έκθεση είναι ακριβή ή φθηνή, ανάλογα με το κόστος ανά επισκέπτη. Ας πάρουμε για παράδειγμα το φετινό Οινόραμα, το οποίο πουλούσε τα πιο premium σταντ στις 3.300 ευρώ, αρχική τιμή. Σε αυτό το ποσό ο εκθέτης θα πρέπει να προσθέσει τα έξοδά του και στη συνέχεια να διαιρέσει με τον αριθμό των επισκεπτών που δηλώνει ο διοργανωτής. Στην περίπτωση του φετινού Οινοράματος, ο αριθμός αυτός ήταν 9.000 επισκέπτες. Οπότε, αν υποθέσουμε ότι ο εκθέτης έχει μηδέν έξοδα, το κόστος ανά επισκέπτη είναι περίπου 0,36 ευρώ. Στο Peloponnese Wine Festival, με κόστος συμμετοχής 600 ευρώ και 1.300 επισκέπτες, το κόστος ανά επισκέπτη διαμορφώνεται στα 0,46 ευρώ. Υπενθυμίζουμε ότι η τελική διαμόρφωση του κόστους ανά επισκέπτη συμπεριλαμβάνει και τα λειτουργικά έξοδα του οινοποιού, τα οποία έχει τη δυνατότητα να υπολογίσει με μεγάλη ακρίβεια.
Η μεγαλύτερη και παλαιότερη διοργάνωση της Θεσσαλονίκης είναι ο Χάρτης των Γεύσεων, ο οποίος, καθώς υλοποιείται από το 2003, έβαλε τη Θεσσαλονίκη στον χάρτη των εκθέσεων κρασιού. Αρχικά, οι εκθέτες προέρχονταν από τη Βόρεια Ελλάδα, στη συνέχεια από ολόκληρη τη χώρα και πλέον υπάρχουν εκθέτες από την Ευρώπη και την κοντινή Ανατολή.
Η έκθεση αυξάνει σταθερά τον αριθμό των εκθετών που φιλοξενεί, με τη φετινή διοργάνωση να φτάνει τους 168 εκθέτες, από 140 εκθέτες το 2022. Η Βόρεια Ελλάδα συνεχίζει να είναι ο βασικός τροφοδότης της έκθεσης, με ποσοστό εκθετών από το 39% – 44%. Ακολουθούν: Πελοπόννησος, Κεντρική Ελλάδα, Νησιά Αιγαίου και ξένα οινοποιεία, με ποσοστά 16% – 18%, 21% – 23%, 14% – 16% και 6% – 8% αντίστοιχα. Ο τιμοκατάλογος για τους εκθέτες είχε αύξηση 5% για τα έτη 2022, 2023 και 2024 και παρέμεινε σταθερός το 2025.
Από το 2019 έχει ξεκινήσει, ως παράλληλο ανοιξιάτικο event του Χάρτη των Γεύσεων, η Rosé Grand Tasting @Thessaloniki. Η διαφοροποίηση, πέρα από την εξειδίκευση στα ροζέ κρασιά, είναι ότι πρόκειται για μια walk around/self pouring εκδήλωση. Και οι δύο εκδηλώσεις απευθύνονται και προσελκύουν τόσο τους καταναλωτές όσο και επαγγελματίες από όλο το φάσμα του οινικού κλάδου (παραγωγή, διάθεση, HO.RE.CA, επικοινωνία).
Η καταμέτρηση των επισκεπτών γίνεται, για μεν τους καταναλωτές, μέσω των εισιτηρίων που διατίθενται (online & επιτόπια πώληση), για δε τους επαγγελματίες (για τους οποίους η είσοδος είναι δωρεάν) μέσω της εγγραφής τους σε σχετική πλατφόρμα που έχει δημιουργηθεί. Η τιμή του εισιτηρίου είναι στα 12 ευρώ, με εκπτώσεις σε προαγορές και για φοιτητές.
Όσον αφορά στα ποσοτικά στοιχεία των επισκεπτών, καταγράφεται αύξηση, η οποία λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιορρυθμίες της κάθε χρονιάς (με κορυφαίο παράδειγμα τις ακραίες καιρικές συνθήκες που επικράτησαν 2-3 φορές τα τελευταία χρόνια) την τελευταία τριετία κινείται σε ποσοστά του 5-10%.
Όσον αφορά τα ποιοτικά χαρακτηριστικά για τον Χάρτη των Γεύσεων, οι διοργανωτές διαπιστώνουν αύξηση των νεαρών επισκεπτών με οινικές γνώσεις. Επίσης, τα τελευταία χρόνια η διοργάνωση υποδέχεται περισσότερους δημοσιογράφους καθώς και επαγγελματίες του κρασιού και της εστίασης από τα Βαλκάνια, τη Γερμανία, την Ολλανδία, το Βέλγιο, τη Σουηδία, αλλά και την Τουρκία, τον Λίβανο, το Ισραήλ.
Η παρουσία νεαρών ηλικιών είναι ακόμα περισσότερο αισθητή στη Rosé Grand Tasting @Thessaloniki. Η έκθεση προσελκύει και επαγγελματίες, καθώς η εποχή που διοργανώνεται (άνοιξη) υποστηρίζει τις πωλήσεις των ροζέ κρασιών κατά την περίοδο του καλοκαιριού.
Η σημαντική αλλαγή που θα ισχύσει για τη φετινή έκθεση είναι ότι θα διευρυνθεί η λειτουργία κατά μισή ημέρα. Έτσι, ο Χάρτης των Γεύσεων 2026, εκτός από το Σαββατοκύριακο 28 & 29 Νοεμβρίου, 12:00 – 20:00, θα υποδέχεται τους επισκέπτες του και τη Δευτέρα 30 Νοεμβρίου, 12:00 – 16:00.
Η σύνθεση του μίγματος των εκθετών του Χάρτη των Γεύσεων είναι αντίστοιχη με αυτή της ελληνικής οινοποιίας. Οπότε, κάθε χρόνο, με μεγαλύτερη έμφαση στην τελευταία πενταετία, δίπλα στους καθιερωμένους οινοποιούς συμμετέχουν αρκετοί πρωτοεμφανιζόμενοι. Ορισμένοι στην εκδήλωση, κάποιοι και στην αγορά της Βόρειας Ελλάδας.
Η διάθεση των διοργανωτών για μεγαλύτερη προσέλκυση επαγγελματιών οδήγησε στην αλλαγή του χώρου διεξαγωγής στο Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης.
Η Wine Style διοργανώνει δύο εκθέσεις σε ετήσια βάση. Πρόκειται για το Thessaloniki Wine Show την άνοιξη και το Thessaloniki Wine Selfie το φθινόπωρο. Και οι δύο εκθέσεις απευθύνονται σε ιδιώτες και επαγγελματίες, με σταθερή επισκεψιμότητα τα περασμένα τρία χρόνια, χαμηλότερη από το peak του 2022. Ο αριθμός των εκθετών κυμαίνεται από 120 έως 130. Τα μεγάλα οινοποιεία είναι οι σταθεροί πελάτες της έκθεσης, ενώ σε μικρά και μεσαία υπάρχει περισσότερη μεταβολή από χρονιά σε χρονιά.
Δεδομένου ότι και οι δύο εκθέσεις είναι σχετικά νέες, δεν προβλέπεται να γίνουν κάποιες αλλαγές στη διοργάνωσή τους τα ερχόμενα δύο χρόνια. Η τιμή του εισιτηρίου και ο τιμοκατάλογος για τους εκθέτες είναι σταθερά εδώ και πέντε χρόνια.
Η έκθεση φυσικών κρασιών ΦΥΣΙΚΑ FYSIKA λαμβάνει χώρα μία φορά ετησίως και η επερχόμενη έκθεση του 2026 θα είναι η 5η κατά σειρά. Σύμφωνα με τους διοργανωτές, “Το κοινό στο οποίο απευθύνεται η έκθεση δεν έχει συγκεκριμένα επιθυμητά χαρακτηριστικά, αλλά συμπεριλαμβάνει όλους τους οινόφιλους που αγαπούν το καλό κρασί και ειδικότερα αυτό που έχει επικρατήσει να αποκαλείται ως “φυσικό κρασί” ή “κρασί ήπιας παρέμβασης”. Κάποια χαρακτηριστικά του κοινού αυτού είναι η αγάπη για τη φύση και το περιβάλλον, η στροφή στο μικρό οινοποιείο και ο πειραματισμός σε κάτι καινούργιο. Σύμφωνα με τους διοργανωτές, την τελευταία τριετία δεν έχει παρατηρηθεί σημαντική αυξομείωση στην επισκεψιμότητα.
Το μίγμα των συμμετεχόντων εκθετών δεν έχει μεταβληθεί ως προς τα χαρακτηριστικά του, έχει όμως αυξηθεί σε συμμετέχοντες, καθώς περισσότεροι οινοποιοί από την Ελλάδα και το εξωτερικό συμμετέχουν στη ΦΥΣΙΚΑ FYSIKA. Στη φετινή έκθεση αναμένεται να συμμετάσχουν περισσότερα οινοποιεία από κάθε άλλη φορά. Στην προηγούμενη διοργάνωση συμμετείχαν 40 εκθέτες. Από το εξωτερικό προέρχονταν 4 εκθέτες, οι υπόλοιποι από όλη την Ελλάδα (ένας από Θράκη, δύο από Επτάνησα, δύο από Κρήτη, δύο από Δωδεκάνησα, τρεις από Θεσσαλία, ένας από Β. Αιγαίο. Οι υπόλοιποι από Μακεδονία, Στερεά Ελλάδα και Πελοπόννησο και τέσσερις εταιρείες διανομής).
Όσον αφορά τις αλλαγές που σκέφτονται οι διοργανωτές για την έκθεση, τα λειτουργικά έξοδα λαμβάνονται πάντα υπόψη και καθορίζουν αποφάσεις. Όπως λέει εκπρόσωπος της διοργάνωσης: “Κάνουμε διάφορες σκέψεις που θα διαφοροποιήσουν την έκθεση του 2026, τις οποίες προς το παρόν αξιολογούμε και επεξεργαζόμαστε. Αφορούν κυρίως στον εμπλουτισμό της με παράλληλες δράσεις, πριν και κατά τη διάρκεια της έκθεσης, την ενσωμάτωση και άλλων παραγωγών που ασπάζονται τις ίδιες αξίες, τη δημιουργική απασχόληση παιδιών κ.λπ. Η φιλοσοφία της έκθεσης θα παραμείνει πάντως αμετάβλητη.”
Πρόθεση των διοργανωτών είναι να κρατήσουν σταθερή την τιμή του εισιτηρίου στην έκθεση στα 20 ευρώ.
Οι εκθέσεις “ΒορΟινά” πραγματοποιούνται ετησίως, δύο φορές στη Θεσσαλονίκη και μία στην Αθήνα, ενώ περιστασιακά και σε άλλες πόλεις, κυρίως στην Ελλάδα. Κάθε έκθεση έχει το δικό της στυλ και χαρακτήρα, όμως όλες απευθύνονται στο ευρύ κοινό, καταναλωτές και επαγγελματίες από τον χώρο της εστίασης και εμπορίου οίνου. Τα ΒορΟινά στην Αθήνα πραγματοποιούνται κοντά στην 1η Φεβρουαρίου, γιορτή του Αγίου Τρύφωνα, ενώ της Θεσσαλονίκης τέλη Σεπτεμβρίου με αρχές Οκτωβρίου, προς τιμήν του τρύγου.
Κατά μέσο όρο, η κάθε διοργάνωση συγκεντρώνει 35 οινοποιεία και, σύμφωνα με την Αλεξάνδρα Ανθίδου, το κόστος για τον εκθέτη κυμαίνεται από 200 έως 400 ευρώ και στην πράξη, επειδή η ΕΝΟΑΒΕ είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός, είναι ο επιμερισμός των εξόδων στο σύνολο των εκθετών.
Όσον αφορά τον αριθμό των επισκεπτών, όταν ξεκίνησε η διοργάνωση, υποδέχονταν από 3 έως 4 χιλιάδες επισκέπτες. Ωστόσο, σύμφωνα με την Αλεξάνδρα Ανθίδου, ο πληθωρισμός των εκθέσεων έχει οδηγήσει σε μείωση των επισκεπτών ανά διοργάνωση και έτσι τα τελευταία χρόνια η έκθεση υποδέχεται από 800 έως 1.000 επισκέπτες. Περίπου το 1/3 των επισκεπτών είναι επαγγελματίες στον τομέα του οίνου. Το εισιτήριο για τους επισκέπτες στα ΒορΟινά κυμαίνεται από 8 έως 15 ευρώ, ανάλογα εάν πρόκειται για φοιτητικό ή κανονικό εισιτήριο, προαγορά ή αγορά στην εκδήλωση.
Σε όλες τις διοργανώσεις υπάρχει ένα παράλληλο πρόγραμμα που συμπεριλαμβάνει επιστημονική ημερίδα σε συνεργασία με πανεπιστήμια της χώρας μας, συμβουλευτικές ομιλίες για θέματα που αφορούν την εστίαση, debates μεταξύ οινοποιών, τεχνικές γνώσεις και κυρίως θεματικά masterclasses και τραπέζια γευστικών δοκιμών.
Με την εγγραφή σας στη λίστα των παραληπτών θα λαμβάνετε το newsletter του grape!
Με την εγγραφή σας στη λίστα των παραληπτών θα λαμβάνετε το newsletter του grape!
