Μιλάμε συχνά για κρασιά που παλαιώνουν στον βυθό· κάποια, βέβαια, βρέθηκαν εκεί περίπου 2.000 χρόνια πριν γίνει μόδα.

Μέσα σε λίγες εβδομάδες, τρία αρχαία ναυάγια με εκατοντάδες αμφορείς έφεραν ξανά στο προσκήνιο τις θαλάσσιες διαδρομές του κρασιού στην αρχαία Μεσόγειο. Στις 29 Ιουνίου ανακοινώθηκε η ανακάλυψη ενός ναυαγίου του 5ου – 4ου αιώνα π.Χ. στα ανοιχτά της Καλαβρίας, με περισσότερους από 300 αμφορείς. Στις 31 Ιουλίου το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε τον εντοπισμό ενός ακόμη φορτίου στην Άνδρο, ενώ στις αρχές Αυγούστου ακολούθησε η είδηση για περίπου 500 αμφορείς σε ναυάγιο ηλικίας περίπου 2.100 ετών ανοιχτά της Ματσάρα ντελ Βάλο, στη δυτική Σικελία.

Στην Άνδρο, η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων κατέγραψε σε βάθος 39 – 44 μέτρων περίπου 600 με 650 εμπορικούς οξυπύθμενους αμφορείς. Έχουν ήδη αναγνωριστεί τρεις τύποι: αμφορείς της Μένδης, της Πεπαρήθου και τύπου Solokha 2. Η χρονολόγησή τους στα τέλη του 5ου και στις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ. τοποθετεί το φορτίο σε μια περίοδο έντονης εμπορικής δραστηριότητας στο Αιγαίο. Τρεις αμφορείς, ένας από κάθε τύπο, ανελκύστηκαν για περαιτέρω μελέτη.

Το εύρημα της Άνδρου αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον δίπλα σε ένα από τα σημαντικότερα αρχαία ναυάγια του ελληνικού χώρου, την Περιστέρα της Αλοννήσου. Το εμπορικό πλοίο, που βυθίστηκε στο τελευταίο τέταρτο του 5ου αιώνα π.Χ., μετέφερε περισσότερους από 3.000 αμφορείς, κυρίως από τη Μένδη και την Πεπάρηθο. Τα δύο ναυάγια βρίσκονται πολύ κοντά χρονικά και παρουσιάζουν κοινές προελεύσεις στο φορτίο τους. Η Μένδη της Χαλκιδικής και η Πεπάρηθος, η σημερινή Σκόπελος, αποτελούσαν σημαντικά κέντρα παραγωγής και εξαγωγής κρασιού.

Σύμφωνα με τις πρώτες επιστημονικές εκτιμήσεις, το φορτίο μπορεί να προσφέρει στοιχεία για τις εμπορικές διαδρομές, καθώς και για την παραγωγή και τη διακίνηση κρασιού στη Μεγάλη Ελλάδα και τη Σικελία.

Από τον ίδιο ευρύτερο εμπορικό κόσμο προέρχεται το ναυάγιο του Μαζωτού, στα νότια παράλια της Κύπρου. Το πλοίο του 4ου αιώνα π.Χ. μετέφερε κυρίως χιακούς αμφορείς. Η Χίος είχε αποκτήσει μεγάλη φήμη για το κρασί της και οι αμφορείς της έχουν βρεθεί σε πολλές περιοχές της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας. Μαζί με τη Μένδη και την Πεπάρηθο, αποτελεί μία από τις προελεύσεις που εμφανίζονται συστηματικά στα αρχαιολογικά κατάλοιπα του αρχαίου εμπορίου.

Οι αμφορείς επιτρέπουν σήμερα την παρακολούθηση αυτών των διαδρομών. Το σχήμα, η σύσταση του πηλού, οι σφραγίδες και οι επιγραφές μπορούν να οδηγήσουν σε συγκεκριμένες περιοχές ή εργαστήρια. Η ανάλυση οργανικών καταλοίπων προσθέτει στοιχεία για το προϊόν που μεταφερόταν. Ένα ναυάγιο διατηρεί παράλληλα ένα ολόκληρο φορτίο από ένα συγκεκριμένο ταξίδι: τις ποσότητες, τον συνδυασμό διαφορετικών προελεύσεων και τον τρόπο φόρτωσης του πλοίου.

Τρεις περίπου αιώνες μετά την Περιστέρα και την Άνδρο, η εικόνα στη δυτική Μεσόγειο έχει μεταβληθεί. Η ιταλική παραγωγή κρασιού έχει αποκτήσει μεγάλη εξαγωγική δραστηριότητα και οι αμφορείς Dressel 1 κυκλοφορούν σε μεγάλους αριθμούς προς τη Γαλατία και άλλες αγορές της Δύσης. Σε αυτή την περίοδο, στους τελευταίους αιώνες της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, ανήκει το νέο ναυάγιο της Σικελίας.

Το πλοίο βρίσκεται περίπου πέντε χιλιόμετρα από τη Ματσάρα ντελ Βάλο, σε βάθος 46 μέτρων. Στον βυθό βρίσκονται περίπου 500 αμφορείς. Η μορφολογία τους παραπέμπει σε δοχεία μεταφοράς κρασιού, ενώ η επιστημονική εξέταση των καταλοίπων θα προσδιορίσει το περιεχόμενό τους. Η θέση του ναυαγίου βρίσκεται πάνω στις διαδρομές που συνέδεαν την ιταλική χερσόνησο με τη Βόρεια Αφρική και τη δυτική Μεσόγειο.

Την κλίμακα που απέκτησαν οι ιταλικές εξαγωγές αποτυπώνει ένα ήδη γνωστό ναυάγιο, το Madrague de Giens, στις ακτές της σημερινής νότιας Γαλλίας. Το πλοίο βυθίστηκε τον 1ο αιώνα π.Χ. και μετέφερε περισσότερους από 6.000 αμφορείς Dressel 1B. Οι σφραγίδες τους συνδέουν το φορτίο με το Λάτιο, ενώ οι αναλύσεις έχουν εντοπίσει κόκκινο κρασί. Προορισμός του ήταν η αγορά της Γαλατίας.

Οι αμφορείς της Μένδης, της Πεπαρήθου και της Χίου του 5ου και 4ου αιώνα π.Χ. αλλά και τα μεγάλα φορτία ιταλικού κρασιού των τελευταίων αιώνων της Ρωμαϊκής εποχής, τα ναυάγια καταγράφουν μια εμπορική δραστηριότητα πολλών αιώνων. Η Άνδρος, η Περιστέρα, ο Μαζωτός, η Καλαβρία, η Σικελία και το Madrague de Giens προσθέτουν διαφορετικά σημεία στον ίδιο χάρτη και μας δείχνουν περιοχές παραγωγής, θαλάσσιες διαδρομές, αγορές και φορτία.