Δεν θέλουμε να πέσει το μήλο από τη μηλιά

Μια μικρή μηλιά ταξιδεύει το 1950 από την Καλιφόρνια στο Πήλιο, παρέα με τον Γιώργο Σαμσαρέλο. Πρόκειται για την ποικιλία Starking Delicious, η οποία προσαρμόστηκε στο έδαφος και στο κλίμα του Πηλίου και μετουσιώθηκε στα ΠΟΠ μήλα Ζαγοράς.

Δεν είμαστε σίγουροι αν το ταξίδι αυτό είναι ένας αστικός μύθος ή μια πραγματικότητα. Γνωρίζουμε όμως ότι η γεύση των πηλιορείτικων Starking δημιουργεί σιελόρροια στους Καλιφορνέζους. Δίπλα στο «μεγάλο» Starking, να βάλουμε και το μικρό Φιρίκι, επίσης ΠΟΠ, μια ποικιλία που έφτασε στο Πήλιο πριν από 200 χρόνια, ταξιδεύοντας από τον Εύξεινο Πόντο, και έχει μια μικρή παραγωγή που δεν ξεπερνά τους 500 με 600 τόνους σε όλο το Πήλιο.

Ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Ζαγοράς πλησιάζει πλέον στα 110 χρόνια συνεχόμενης λειτουργίας και είναι αυτός που διαχειρίζεται σχεδόν το σύνολο της καλλιέργειας μήλων σε 12.000 στρέμματα στο ομώνυμο χωριό και περίπου το 8% έως 10% της συνολικής παραγωγής μήλων στην Ελλάδα.

Η καλλιέργεια του μήλου, όπως και του αχλαδιού, είναι από τις πιο απαιτητικές δενδρώδεις καλλιέργειες, καθώς διάφορα έντομα και παράσιτα καιροφυλακτούν για να φάνε το μήλο, πριν αυτό φτάσει στο ψυγείο μας. Η κλιματική αλλαγή κάνει ακόμα πιο δύσκολα τα πράγματα, καθώς το «μακρύ» καλοκαίρι που αρέσει στους ανθρώπους δεν αρέσει στα δέντρα που θέλουν να πάρουν έναν χειμωνιάτικο «ύπνο» και να ξυπνήσουν δυνατά την άνοιξη.Ενδεχομένως, αυτός να είναι και ένας λόγος που ο κύκλος εργασιών του Συνεταιρισμού ήταν περίπου 18 εκατομμύρια ευρώ το 2025, με την παραγωγή των μήλων να είναι κοντά στους 13.500 τόνους και μέρος αυτής να ταξιδεύει στην Αίγυπτο, στην Κύπρο και στην Ιορδανία. Η φετινή συγκομιδή αναμένεται αυξημένη, σύμφωνα με τον Αντώνη Πολίτη, υπεύθυνο επικοινωνίας του Συνεταιρισμού.

Οπως λέει ο Ιωάννης Κράββαρης, παραγωγός και πρόεδρος του Συνεταιρισμού: «Οι μεγαλύτερες μέσες θερμοκρασίες λειτουργούν καταλυτικά για τις ασθένειες του μήλου και έτσι πλέον είναι αυξημένη η ανάγκη σε ψεκασμούς και καλλιεργητικές πρακτικές. Αυτό σημαίνει περισσότερα έξοδα, καθώς η μηχανική καλλιέργεια στο Πήλιο, λόγω της μορφολογίας του εδάφους, είναι εφικτή σε μικρό μόνο ποσοστό των καλλιεργειών. Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή δεν είναι το μόνο πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο Συνεταιρισμός. Τα σημάδια που άφησε η καταιγίδα Ντάνιελ στο Πήλιο δεν έχουν επουλωθεί ακόμα, ειδικά στους αγροτικούς δρόμους. Αυτό σημαίνει δυσκολότερη πρόσβαση σε καλλιέργειες και αυξημένο κόστος συγκομιδής, τόσο ώστε, σε κάποιες περιπτώσεις, οι παραγωγοί να προτιμούν να αφήσουν τα μήλα στο δέντρο».

Από τον Συνεταιρισμό το μήλο πρώτης ποιότητας φεύγει στο 1,5 ευρώ το κιλό

Κάτω από αυτήν την τιμή για τα μήλα πρώτης ποιότητας, η παραγωγή είναι πλέον ασύμφορη, λέει ο Ιωάννης Κράββαρης. Από εκεί και πέρα, η τελική τιμή διαμορφώνεται από εμπόρους και σούπερ μάρκετ, με αποτέλεσμα στο ράφι η τιμή να ξεπερνά τα 2 ευρώ το κιλό. Σε αυτό το σημείο να αναφέρουμε ότι η ποικιλία Starking καλλιεργείται και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, όπου οι τιμές παραγωγού πέφτουν συχνά και κάτω από τα 50 λεπτά ανά κιλό.

Το 70% της παραγωγής μήλου Ζαγοράς πηγαίνει στα μεγάλα σούπερ μάρκετ, με τη μεγαλύτερη ποσότητα να φτάνει στα ράφια του Σκλαβενίτη. Το υπόλοιπο φτάνει στις λαχαναγορές του Ρέντη και της Θεσσαλονίκης, όπου υπάρχουν πρατήρια του Συνεταιρισμού.Όπως συμβαίνει στο σύνολο πλέον του πρωτογενούς τομέα, το κόστος παραγωγής πιέζει τους αγρότες, οι οποίοι αρχικά υποκαλλιεργούν τα χωράφια τους και όταν το πράγμα φτάνει στο απροχώρητο τα εγκαταλείπουν. «Οι επιδοτήσεις είναι βασισμένες σε παλιά δεδομένα», λέει ο Ιωάννης Κράββαρης. Στα μήλα, για παράδειγμα, δεν καλύπτονται ζημιές από τη ζέστη, καθώς η ενιαία πολιτική του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης ορίζει ως «ζημιά» από τους 40 βαθμούς Κελσίου και άνω, ενώ οι μηλιές δυσκολεύονται στην παραγωγή τους από τους 35 βαθμούς Κελσίου.

Βιολογικά μήλα στην ουσία

Η Ζαγορά ήταν η πρώτη περιοχή παραγωγής μήλων στην Ελλάδα που εφάρμοσε το 2000 σύστημα ολοκληρωμένης διαχείρισης. «Σε όλη την περιοχή χρησιμοποιούνται ελάχιστα φυτοπροστατευτικά εδώ και έξι χρόνια, με αποτέλεσμα να είναι πεντακάθαρα τα μήλα όταν συγκομίζονται», λέει ο Γιώργος Νάνος, καθηγητής στο Τμήμα Γεωπονίας Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Επομένως, αν και ένα μικρό ποσοστό της παραγωγής φέρει τον χαρακτηρισμό «βιολογικό», στην πράξη τα μήλα Ζαγοράς είναι άδικο να χαρακτηρίζονται συμβατικής καλλιέργειας.

Το σύστημα ολοκληρωμένης διαχείρισης έχει συμβάλει και στη μείωση του αποτυπώματος άνθρακα, με αποτέλεσμα να είναι περίπου 60 γραμμάρια ανά κιλό μήλων, δηλαδή το μισό σε σχέση με άλλες περιοχές της Ελλάδας και πολύ χαμηλότερο από άλλες περιοχές του κόσμου.

Το μεγαλύτερο ποσοστό του αποτυπώματος οφείλεται στα καύσιμα των μεταφορικών μέσων και αυτός είναι ένας λόγος που στα επόμενα επενδυτικά σχέδια του Συνεταιρισμού περιλαμβάνεται η δημιουργία μιας νέας υποδομής στη Βιομηχανική Περιοχή του Βόλου. Εκεί θα μεταφερθεί μέρος της δραστηριότητας συσκευασίας με στόχο να περιοριστεί το αυξανόμενο μεταφορικό κόστος, αλλά και να επιτευχθεί επιπλέον μείωση στο αποτύπωμα άνθρακα.