Το ελληνικό ρύζι, οι εισαγωγές και η μάχη της αγοράς

Φεύγοντας από τη Θεσσαλονίκη προς τα δυτικά, αν δεν ακολουθήσουμε τη βαρετή Εθνική Οδό, θα δούμε στα δεξιά μας τη «βιομηχανική» Σίνδο και μετά τη Χαλάστρα, όπου βρίσκεται ο μεγαλύτερος ορυζώνας της Ελλάδας και ένας από τους μεγαλύτερους της Ευρώπης. Εκεί καλλιεργείται σχεδόν το 70% της ελληνικής παραγωγής ρυζιού, με το υπόλοιπο 30% να μοιράζεται σε Σέρρες, Καβάλα, Αγρίνιο, Λαμία και Αλεξανδρούπολη.

Το 2024, οι Έλληνες παραγωγοί ρυζιού διέθεσαν στην αγορά 250.000 τόνους προϊόντος από περίπου 308.000 στρέμματα καλλιεργειών. Ωστόσο, μόλις το 30% αυτής της ποσότητας κατέληξε σε Έλληνες καταναλωτές, καθώς το 70% έγινε εξαγόμενο προϊόν σε περισσότερες από 40 χώρες.

Με βάση αυτά τα στοιχεία, θα περίμενε κάποιος ότι οι Έλληνες δεν τρώνε πολύ ρύζι — και πράγματι αυτό συμβαίνει. Συνήθως το ρύζι φτάνει στο τραπέζι ως συνοδευτικό και η μέση κατά κεφαλή κατανάλωση κυμαίνεται στα 4,5 έως 5 κιλά ανά έτος. Για παράδειγμα, ο μέσος Κινέζος καταναλώνει περίπου 150 κιλά ετησίως, μάλιστα σε μια περίοδο που η κατανάλωση ρυζιού στην Κίνα βρίσκεται σε πτωτική πορεία.

Η υψηλότερη κατανάλωση καταγράφεται προφανώς, στη Νότια Ασία, όπου φτάνει τα 450 κιλά ανά άτομο ετησίως, ενώ στην Ευρώπη ο μέσος όρος διαμορφώνεται κοντά στα 13 κιλά.

Έχει πλημμυρίσει η Ευρώπη από ρύζι τρίτων χωρών

Το παράδοξο, ωστόσο, είναι ότι ενώ η Ελλάδα θα μπορούσε να καλύπτει το σύνολο των αναγκών της με το ρύζι που παράγει, «οι εισαγωγές έχουν χτυπήσει ταβάνι», όπως λέει ο Κώστας Γιαννόπουλος, γενικός διευθυντής της Αγροτικής Εταιρικής Σύμπραξης Θεσσαλονίκης (ΕΑΣΘ). Σύμφωνα με τον ίδιο, «η Ευρώπη άφησε απροστάτευτους τους αγρότες της, καταργώντας δασμούς στις εισαγωγές, με αποτέλεσμα να πλημμυρίσει η ευρωπαϊκή αγορά από ρύζι τρίτων χωρών».

Στην πράξη δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με ακρίβεια πόσο ρύζι εισάγεται στην Ελλάδα, καθώς οι έλεγχοι που πραγματοποιούνται στα σύνορα είναι δειγματοληπτικοί. Πέρα όμως από την άγνοια της πραγματικής ποσότητας, πιθανώς η κατάσταση αυτή ενέχει και κινδύνους για τον έλεγχο της ποιότητας.

Όπως λέει ο Κώστας Γιαννόπουλος, «με το πολύ αυστηρό ευρωπαϊκό πλαίσιο όσον αφορά την καλλιέργεια και ειδικά τη χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων, το κόστος παραγωγής για τον Έλληνα παραγωγό είναι σημαντικά υψηλότερο, γεγονός που επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το ήδη αυξημένο κόστος της συγκεκριμένης καλλιέργειας. Παράλληλα, το αυστηρό πλαίσιο εξασφαλίζει ότι το ευρωπαϊκό και ελληνικό ρύζι είναι πολύ καλύτερης ποιότητας σε σχέση με το εισαγόμενο».

Οι αρωματικές ποικιλίες ρυζιού τρίτων χωρών, όπως το Basmati και το Jasmine, άρχισαν να αποκτούν παρουσία στην ελληνική αγορά τη δεκαετία του 1990, στο πλαίσιο της σταδιακής διεθνοποίησης των διατροφικών συνηθειών των καταναλωτών.

Σύμφωνα με στοιχεία της αγοράς που παραθέτει η εταιρεία 3Α, οι ποικιλίες αυτές άρχισαν να αποκτούν πιο αισθητή παρουσία στην ελληνική αγορά από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, εξέλιξη που συνδέεται με τη διεθνοποίηση της γαστρονομίας, την ανάπτυξη της εστίασης με έθνικ κουζίνες και τη διεύρυνση των επιλογών που προσφέρει το οργανωμένο λιανεμπόριο.

Όπως λέει ο Αναστάσιος Πιστιόλας, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Agrino, «στα μέσα της δεκαετίας του 1990 λανσάραμε το αρωματικό ρύζι Jasmine προέλευσης Ταϊλάνδης και στα τέλη της ίδιας δεκαετίας το Basmati, το οποίο γνώρισε μεγάλη αποδοχή από τους καταναλωτές».

Αρχικά, οι ποικιλίες αυτές τοποθετήθηκαν στην αγορά ως προϊόντα premium. Με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο, η κατανάλωσή τους διευρύνθηκε και σε ευρύτερα καταναλωτικά στρώματα, με αποτέλεσμα να αποτελούν σήμερα μια σταθερή κατηγορία στην αγορά ρυζιού. Η Agrino, παραμένοντας πιστή στην επιλογή πρώτων υλών υψηλής ποιότητας, προμηθεύεται Basmati από επιλεγμένους παραγωγούς της Ινδίας και διατηρεί ισχυρή παρουσία και σε αυτή την κατηγορία.

Σε διατροφικό επίπεδο, όπως επισημαίνει η 3Α, δεν υπάρχουν ουσιαστικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των ελληνικών ποικιλιών ρυζιού και των ποικιλιών Basmati ή Jasmine. Οι διαφορές εντοπίζονται κυρίως στη σύσταση του αμύλου και στα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά.

Το Basmati έχει υψηλότερη περιεκτικότητα σε αμυλόζη, γεγονός που του προσδίδει πιο σπυρωτή υφή μετά το μαγείρεμα και συνήθως χαμηλότερο γλυκαιμικό δείκτη. Αντίθετα, το Jasmine περιέχει μεγαλύτερη αναλογία αμυλοπηκτίνης, με αποτέλεσμα πιο μαλακή και ελαφρώς κολλώδη υφή κατά το μαγείρεμα.

Υπάρχουν εταιρείες που εμπιστεύονται σχεδόν καθολικά το ελληνικό ρύζι

Όπως λέει ο Αναστάσιος Πιστιόλας της Agrino, «η εταιρεία που ξεκίνησε την πορεία της από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 εμπιστεύτηκε εξαρχής το ρύζι ελληνικής προέλευσης».

Σήμερα, ποσοστό άνω του 90% του ρυζιού που επεξεργάζεται η εταιρεία προέρχεται από Έλληνες παραγωγούς.

Για τη διασφάλιση της ποιότητας, η Agrino εφαρμόζει ένα πλήρως καθετοποιημένο μοντέλο παραγωγής «από το χωράφι έως το ράφι». Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 έχει οργανώσει ομάδες παραγωγών, κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα (Δυτική Θεσσαλονίκη, Ημαθία, Πιερία, Σέρρες), που καλλιεργούν επιλεγμένες ποικιλίες βάσει αυστηρών προδιαγραφών και υπό συνεχή γεωπονική καθοδήγηση.

Η παραγωγή πιστοποιείται σύμφωνα με το διεθνές πρωτόκολλο GlobalG.A.P.

Παράλληλα, η εταιρεία εφαρμόζει εδώ και περίπου 20 χρόνια πλήρη ιχνηλασιμότητα, με αναγραφή του παραγωγού και της περιοχής καλλιέργειας στις συσκευασίες με ελληνικό ρύζι, ενισχύοντας τη διαφάνεια και την εμπιστοσύνη των καταναλωτών.