Το Μεσσηνιακό φιλέρι αντικείμενο επιστημονικής μελέτης

Ολοκληρώθηκε και το 4ο Messinia Terroirs Wine Festival, με έδρα τη Navarino Agora και το W Costa Navarino και πολλούς, μα πολλούς επισκέπτες, οινοχόους και επιστήμονες του κλάδου, πάντα υπό την αιγίδα του Ιδρύματος Καπετάν Βασίλη και Κάρμεν Κωνσταντακόπουλου. Ο απολογισμός ήταν όμορφες αναμνήσεις, ελπίδα για το μέλλον της αμπελουργίας και του κρασιού στη Μεσσηνία, αλλά και ανοιχτές επιστημονικές συζητήσεις, που φρόντισαν να διατηρήσουν το σασπένς σε υψηλά επίπεδα. Άλλωστε, η μήτρα του φεστιβάλ εξ αρχής δεν ήταν παρά μια επιστημονική ομάδα απαρτιζόμενη από έξι «δυνάμεις» – έξι επιστήμες, που η καθεμία βάζει το λιθαράκι της σε μια μεγάλη μελέτη.

Από αμπελουργικής άποψης, τα ηνία κρατά ο Δρ Στέφανος Κουνδουράς με τη Δρ Πωλίνα Τσαλγατίδου, από τη μεριά της γεωλογίας ο Δρ Γιώργος Ηλιόπουλος με τη Δρ Πηνελόπη Παπαδοπούλου, ενώ οι Δρ Ιωάννης Καπόλος και Δρ Κωνσταντίνος Παπαδημητρίου ειδικεύονται στις επιστήμες τροφίμων και συγκεκριμένα στον μαγικό κόσμο των ζυμομυκήτων. Η ομάδα ξεκίνησε πριν από περίπου τέσσερα χρόνια, με κεντρικό στόχο το terroir της Καλαμάτας και συγκεκριμένα της Αλαγονίας. Αργότερα, τα βλέμματα των ερευνητών στράφηκαν 180° δυτικά, με πλώρη για την Τριφυλία, με σημαντικό στέλεχος της υπόθεσης τον Αντώνη Παρασκευόπουλο, τότε Διευθυντή της ΔΑΟΚ του ομώνυμου δήμου.

Πλέον, στο αμπελουργικό ταξίδι αυτό, είναι 18 συμβεβλημένα οινοποιεία. Αλλά ποια είναι στ’ αλήθεια η εξέχουσα προσωπικότητα γύρω από την οποία στήνεται όλο το πανηγύρι; Το μεσσηνιακό Φιλέρι. Μια ποικιλία που οι τοπικοί παραγωγοί θεωρούν πως δεν είναι ταυτόσημη με το Μοσχοφίλερο της Μαντινείας, τη γνωστή γκρίζα ποικιλία με τα χαρακτηριστικά αρώματα λουκουμιού και τριαντάφυλλου. Η επιστημονική διερεύνηση ήταν η μόνη οδός για την απόδειξη μιας τέτοιας θεωρίας.

Πέρα από τα διαφορετικά αρώματα που δίνουν οι δύο ποικιλίες της Πελοποννήσου, οπτικά, σύμφωνα με τον Δρ Στέφανο Κουνδουρά, καθηγητή Αμπελουργίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Φιλέρι της Μεσσηνίας εμφανίζει μερικά παραλλαγμένα χαρακτηριστικά, όπως περισσότερο χνούδι στο κάτω μέρος του ελάσματος, δηλαδή του φύλλου. Εκείνο που συμπέρανε, ύστερα από πολλές ώρες παρατήρησης των φυτών και αφού το κοντέρ περπατήματός του μέσα στους αμπελώνες της κάθε περιοχής έπαψε να κρατάει λογαριασμό, ήταν πως στους αμπελώνες της Μαντινείας εμφανίζονται πολλά κλήματα με πολύ πιο έντονα χρώματα σε τυχαίες θέσεις, γεγονός που στην Τριφυλία απουσίαζε.

Μετά τον 2ο χρόνο της έρευνας, άρχισαν και οι μελέτες για τη ζυμοχλωρίδα του Φιλεριού, δηλαδή τις αυτόχθονες ζύμες που εμφανίζονται, από την ομάδα του Δρ Καπόλου, καθηγητή Χημείας στο Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Πλέον, οι γεωλόγοι της υπόθεσης έχουν καταφέρει να χαρτογραφήσουν την περιοχή της Τριφυλίας, να φτιάξουν δηλαδή τον γεωλογικό χάρτη της περιοχής. Πράγμα που, παρά τη σπουδαιότητά του, έχει πολύ δρόμο μέχρι να αναχθούν τα δεδομένα στη γλώσσα του terroir, να σπαστούν δηλαδή σε οινικά πενηνταράκια.

Περνώντας σε βιολογικά λημέρια, μελετήθηκαν κάποιοι μοριακοί δείκτες. Σαν να λέμε ότι έκαναν ένα τεστ DNA, μια ανάλυση συγκεκριμένων σημείων του γονιδιώματος, κάποιες αλληλουχίες βάσεων, που σύμφωνα με τον OIV έχουν επιλεγεί ως χαρακτηριστικές. Εκείνο που βρέθηκε είναι πως παρουσίασαν μεγάλες ομοιότητες, για την ακρίβεια ήταν σχεδόν ταυτόσημες, οπότε δεν κατάφεραν να φέρουν ένα αποτέλεσμα με πιστότητα. Το επόμενο βήμα, λοιπόν, ήταν να αποτυπωθούν ολόκληρες οι αλληλουχίες του γενετικού υλικού και όχι σποραδικά τμήματα. Κι εδώ έρχεται η επιστήμη της βιοπληροφορικής ανάλυσης να μας δείξει πώς γίνεται. Το αποτέλεσμα αναμένεται με αγωνία μέσα στο επόμενο διάστημα.

Κατά την αντίληψη του Δρ Κουνδουρά, το Φιλέρι είναι κάποιος βιότυπος Μοσχοφίλερου, έναν κλώνο της αρωματικής ποικιλίας, που εμφανίζει κάποιες διαφορές. «Πρέπει να πάμε σε βάθος, να δούμε τι αλλάζει στα γονίδια που ελέγχουν τα αρωματικά χαρακτηριστικά. Υπάρχει συσχέτιση μέσω βιοχημικών μονοπατιών με τα πιο σκουρόχρωμα χαρακτηριστικά και την ένταση των αρωμάτων, είναι οι λεγόμενες ανθοκυάνες και τα τερπενοειδή. Για παράδειγμα, στα Μαυροφίλερα, τα αρώματα είναι πιο έντονα», σχολίασε.

Είναι πολύ πιθανό, ωστόσο, να επηρεάζονται όλες αυτές οι παραλλαγές και τα χαρακτηριστικά από την περιοχή και το υψόμετρο, μιας και οι δύο περιοχές για τις οποίες γίνεται λόγος έχουν μεγάλη απόκλιση, με την Τριφυλία να σημειώνεται χαμηλότερα. Η αλήθεια είναι πως πάντα στην αμπελουργία τα φαινόμενα είναι πολυπαραγοντικά, όπως και σε όλους τους ζωντανούς οργανισμούς, άλλωστε. Το γενετικό εύρος των ποικιλιών είναι ένας κόσμος απέραντος, κι αυτός είναι ο λόγος που δημιουργούνται συγχύσεις και παρανοήσεις. Κρεμόμαστε, λοιπόν, από τα αποτελέσματα των ειδικών.